Een zestiende-eeuwse kruising tussen Jomanda en Moeder Teresa

recensie Roel Richelieu Van Londersele: De vriend van Vesalius. Atlas, Amsterdam; 159 blz. - ¿ 29,90.

Dezelfde kunstgreep past Roel Richelieu Van Londersele toe in 'De vriend van Vesalius', dat een kleurrijk Brueghelliaans portret biedt van Vlaanderen in de zestiende eeuw, waar godsdiensttwisten en heksenvervolgingen even epidemisch woedden als de pest.

De goedmoedige kok/chirurgijn Dries van Malder, spil van de vertelling, vormt met zijn gematigde denkbeelden de schakel tussen de medische nieuwlichterij van zijn vriend Vesalius en het primitieve bijgeloof uit zijn omgeving.

Dries wordt vooral getoond als een man van de praktijk en een levensgenieter, zodat het nauwelijks verbazing oproept als de auteur hem een voorloper van het hedendaagse condoom laat uitvinden. Deze non-conformist onderhoudt ook vriendschappen met andere verlichte geesten, zoals een alchemist en een apotheker/botanicus.

Maar anders dan Yourcenar in 'L'oeuvre au noir' slaagt Richelieu Van Londersele er niet in zijn personages en hun tijd tot leven te wekken. 'De vriend van Vesalius' mist onder meer een hechte verhaalstructuur; te veel zijpaden worden er ingeslagen. Te veel nadruk valt er ook op bizar overkomende zestiende-eeuwse gebruiken. Het heeft er soms de schijn van dat de auteur in zijn ijver om een historisch juist beeld te geven, het verhaal ondergeschikt maakt aan de wetenswaardigheden.

Zowel Dries als de andere personages willen maar geen mensen van vlees en bloed worden. Richelieu Van Londersele weet ze niet te bevrijden uit hun prototypische rol van chirurgijn, arts, alchemist of, zoals in het geval van Riet, de vriendin van Dries, wijze vrouw/heks.

Deze helderziende, wijze, maar ook wat wereldvreemde vrouw, die in haar overtuigingen haar tijd ver vooruit is, gaat weldoend rond met kruidenmengsels en geld. Dat het met deze vrijgevochten zestiende-eeuwse kruising tussen Jomanda en Moeder Teresa verkeerd afloopt, lijkt onvermijdelijk. Riet wordt gered van een dreigende dood op de brandstapel, maar het alternatief is niet minder gruwelijk. Haar tragische einde vormt het dramatische hoogtepunt van 'De vriend van Vesalius', dat daarna als een nachtkaars uitgaat.