De Europese uitwijzingsmachine komt op gang

recensie 'Haal de was maar binnen' van Chris de Stoop is verschenen bij De Bezige Bij, ¿ 37,50.

Het verhaal van Aziza loopt als een rode draad door het nieuwste boek van de Belgische journalist Chris de Stoop: Haal de was maar binnen; Aziza of een verhaal van deportatie in Europa. Eerder publiceerde De Stoop Ze zijn zo lief, meneer, een onthullend boek over een internationale bende vrouwenhandelaars, die vooral in Rotterdam opereerde. Voor Haal de was maar binnen vertoefde De Stoop tussen 1994 en 1995 ruim een jaar onder illegalen in Europa.

Zo ontmoette hij ook Aziza, die, net als zoveel Roma uit Roemenië en Joegoslavië, eind jaren tachtig naar Duitsland trok. Aziza vestigde zich met man en kleine kinderen in Keulen. Haar asielverzoek werd afgewezen. Toen de Duitse autoriteiten Aziza begin 1993 in afwachting van haar uitzetting gevangenzetten, werd ze ongewild het middelpunt van een publieke discussie.

Vluchtelingen- en mensenorganisaties kregen duizenden mensen op de been om te demonstreren tegen haar uitzetting. Het was daar namelijk net de 'Week tegen het racisme'. Een tegenreactie bleef niet uit: de extreem-rechtse Duitse Liga riep dat 'alle zigeuners het land uit moeten'.

Twee weken na haar uitzetting was Aziza terug in Keulen. Uitgelaten over de hereniging met haar gezin, liep ze diezelfde avond mee in een carnavalsoptocht. De volgende dag stond hun foto in de krant: 'Aziza Mandova is terug'.

Een paar dagen later hing overal in de stad haar uitvergrote pasfoto op aanplakbiljetten van de Duitse Liga. Partijleider Harald Neubauer tastte persoonlijk in de buidel en verhoogde het Kopfgeld tot 5 000 Mark: 'Keulen mag geen vrijplaats voor asielbedriegers worden'. De klopjacht op Aziza was geopend.

Met hulp van de vluchtelingenorganisatie Inlia uit Groningen weken de Mandova's uit naar Nederland. Er was een sprankje hoop, dat het gezin hier om 'redenen van klemmende humanitaire aard' een verblijfsvergunning kon krijgen. Maar de Nederlandse justitie was onvermurwbaar. Nederland is 'een dichtbevolkt land', schreef de ambtenaar in de afwijzingsbrief. Ook staatssecretaris Schmitz, tot wie Aziza zich in uiterste nood wendde, vond dat het gezin hier niets had te zoeken.

De kroniek van deze Roma-familie is volgens Chris de Stoop illustratief voor het Europese vreemdelingenbeleid: “Drie jaar geleden is het roer radicaal omgegooid. Er worden in Europa nu al jaarlijks tussen de 200 000 en 300 000 vreemdelingen uitgezet. Dat is een spectaculaire stijging in enkele jaren tijd. Europa voert een deportatiebeleid, zonder regels, controle of garanties voor een menswaardige behandeling.

Het grootste succes heeft Europa tot nu toe in Roemenië, waarheen ruim 100 000 mensen werden gerepatrieerd. Via Berlijn-Schönefeld is er een dagelijkse, klokvaste charter van privé-firma Jaro, die in handen is van oud-leden van Securitate, de vroegere Roemeense veiligheidsdienst. De Stoop: “Waarom dit zo succesvol is? De meesten die worden uitgezet, zijn Roma. En de Roma zijn de proefkonijnen van het nieuwe Europese beleid.”

Tegen het jaar 2000 zullen de aantallen uitgezette vreemdelingen nog veel hoger zijn, voorspelt De Stoop: “De infrastructuur is volop in opbouw. Kijk maar naar de speciale gevangenissen die in aanbouw zijn, zoals het nieuwe centrum voor 'verwijderbaren' in Ter Apel. Er komen speciale politiediensten en speciale transporten.”

Wat dat laatste betreft wordt er in Europa al naar hartelust geëxperimenteerd. Zo vervoerde België illegalen naar Somalië met een militair vrachtvliegtuig, een Hercules. Duitsland liet in de gevangenis van Regensburg gesloten treinwagons vullen met illegalen en koppelde die vervolgens aan de Euro-City van München naar Praag, de zogeheten Albert Einstein Express. En zelfs de Eurostar raast al door de Kanaaltunnel met 'mobiele cellen'.

De Stoop: “Dit soort massa-transporten waren vijf jaar geleden ondenkbaar. Het wordt ook altijd ontkend, want deze oplossingen vind je immers terug in de programma's van extreem-rechts. Maar ondertussen is er wel een normverschuiving gaande. De meeste Europese besluitvorming vindt plaats in onderonsjes van ministers en topambtenaren, zonder veel openbaarheid of democratische controle. Illegalen zijn soms overgeleverd aan de willekeur van één vreemdelingendienst, of één firma.”

Nederland introduceerde de Eurocharter. De Stoop: “Dat is kennelijk het ultieme voorbeeld van Europese integratie: gezamenlijke charters, die in een soort pendeldienst in verschillende hoofdsteden illegalen oppikken en uitwijzen.” Op 22 maart vorig jaar organiseerde Nederland de eerste Eurocharter, toen met een Airbus van Martinair 44 illegale Zaïrezen uit verschillende Europese landen naar Kinshasa werden gevlogen.

Niet alleen Martinair verdient aan dit soort uitzettingen, ook anderen hebben dit gat in de markt ontdekt. Volgens De Stoop is het een miljoenenbusiness geworden, waaraan privé-ondernemers, bewakingsfirma's, gevangenisbouwers, transportmaatschappijen en reisbureaus scheppen geld verdienen.

Een gespecialiseerd agentschap in Duitsland, Manager Travel Service, deporteert in opdracht van de regering jaarlijks 12 000 illegalen. België heeft de uitzetting van Afrikanen uitbesteed aan de firma Budd. Dat gaat als volgt: er wordt op Abidjan in Ivoorkust gevlogen, waarna de firma Budd voor verder transport zorgt. De Stoop: “Maar wie garandeert dat ze daar geen kogel door de kop krijgen? Als je uitzettingen overlaat aan firma's die er geld aan verdienen, mag je die vragen stellen.”

“We weten het niet”, antwoordt Chris de Stoop op de vraag wat er met het gros van de uitgezette vreemdelingen is gebeurd in het land van bestemming. Controle daarop ontbreekt immers. “Als je het toch nagaat, dan stuit je op de schokkendste verhalen.” Hij doelt op Kuldeep Singh die, nadat hij door Duitsland was uitgezet naar New Delhi, werd doodgemarteld op de luchthaven. De politie wilde inlichtingen èn losgeld. En dat laatste had Singh niet.

Net als VluchtelingenWerk Nederland pleit Chris de Stoop nadrukkelijk voor monitoring: vooraf èn achteraf controleren of iemand gevaar loopt in het land van bestemming. Maar hij heeft weinig fiducie in de oplossingen, waaraan Europa momenteel eendrachtig werkt.

“Onder aanvoering van Duitsland zijn inmiddels 60 'terugname-akkoorden' gesloten. Sommige vuilnisbaklandjes zoals Gambia, worden betaald of gedwongen om 'vreemde' illegalen toe te laten. De Nederlandse marechaussee betaalt vlot duizend gulden om iemand ergens te kunnen afleveren.”

En dat allemaal, stelt De Stoop vast, omdat Nederland in navolging van vooral Duitsland een obsessie heeft ontwikkeld voor asielcijfers: “Het aantal asielzoekers moest en zou omlaag. Nou, dat is ze gelukt. En de infrastructuur raakt stilaan klaar om de Europese uitwijzingsmachine op volle toeren te laten draaien.”