De rechtszaal is een plek des doods en Gerry Spence (67) is de killer

recensie Gerry Spence: Succesvol argumenteren. Element, Naarden; 340 blz. f 49,50.

Spence werd in 1979 bekend door zijn betrokkenheid bij de zaak-Karen Silkwood. Silkwood was als werkneemster in een nucleaire fabriek radioactief besmet geraakt. Ze zou aan een journalist en een vakbondsvertegenwoordiger documenten overhandigen die voor haar werkgever belastend waren, maar op weg naar die afspraak kwam ze om bij een auto-ongeluk. De documenten werden niet in het autowrak gevonden.

Gerry Spence vertegenwoordigde de kinderen van Silkwood, die van haar werkgever schadevergoeding en smartegeld eisten. De jury besliste na een gloedvol betoog van Spence dat het bedrijf 10,5 miljoen dollar moest betalen.

Sinsdien presenteert Spence zich op de televisie, in de rechtszaal en in boeken als voorvechter van de kleine man - of vrouw - die in conflict komt met het establishment. De overheid, grote bedrijven en de FBI zijn kwade machten die de goedwillende burger in zijn vrijheid bedreigen. Ze moeten te vuur en te zwaard bestreden worden, zegt de 67-jarige Spence.

Hij woont in de ruige bergachtige staat Wyoming, in de Rocky Mountains. Zijn vader leerde al jong hem jagen; op zijn twaalfde schoot hij zijn eerste hert. De metaforen die Spence gebruikt, zijn dan ook niet zelden ontleend aan de jacht en de oorlog. De rechtszaal is a place of death en hijzelf is een killer.

Het past bij zijn zorgvuldig gecultiveerde imago. Anders dan veel van zijn collega's draagt Spence in de rechtszaal geen duur pak, maar een leren jasje dat zijn vrouw heeft gemaakt. In zijn pleidooien vermijdt hij juridische fijnslijperij. Hij doet liever in gewone-mensentaal een beroep op de gevoelens van zijn publiek.

Zo verdedigde hij in 1994 Randy Weaver, een blanke man die door de justitie in verband werd gebracht met de extreem-rechtse para-militaire organisatie Aryan Nation. Weaver woonde met zijn vrouw en kinderen in een afgelegen hut in de bergen van Idaho. De autoriteiten verdachten hem onder meer van illegale wapenhandel. In de zomer van 1992 probeerden ze hem te arresteren, met als gevolg een vuurgevecht en een omsingeling van de hut door honderden politiemensen en FBI-agenten. Weavers vrouw, zijn veertienjarige zoon en een U.S. marshal kwamen om. Weaver zelf, in een schouder geraakt, gaf zich uiteindelijk over.

De officier van justitie had geen moeilijke zaak, leek het. Hij beschuldigde Weaver onder meer van moord op de marshal. Maar Spence verlegde de aandacht met succes naar de scherpschutters van de FBI die Weavers vrouw en zoon hadden gedood. Dat waren de échte schurken, betoogde hij. De jury sprak de verdachte vrij. Spence onderhandelde daarna met de staat over een schadevergoeding en Weaver kreeg ruim drie miljoen dollar.

Gerry Spence is uitzonderlijk getalenteerd in het toespreken en overtuigen van mensen. Hij verpakt zijn boodschap meestal in een verhaal en spreekt zijn toehoorders aan op hun rechtsgevoel. “Er bestaan geen wetsartikelen die bepalen dat advocaten de rechter moeten doodvervelen”, schrijft hij in 'Succesvol argumenteren'. Een beeldend verteld verhaal is volgens hem de meest effectieve constructie van ieder argument. “Verhalen vertellen zit in de genen. Luisteren naar verhalen zit ook in de genen.” Iemand die ergens voor pleit, moet heel eerlijk zeggen wie hij is en wat hij wil. Hij moet 'alle trucage' opgeven en spreken vanuit zijn hart.

Helaas vertelt Spence in zijn boek vrijwel niets over de beroemde zaken waarin hij als advocaat is opgetreden. 'Succesvol argumenteren' staat vol opgeklopte pseudo-psychologische kreten en wollig NewAge-achtig gewauwel. Zo hecht Spence bijvoorbeeld grote waarde aan wat hij noemt de wet van de 'Ik-nucleus'. “Alles in het universum begint bij mij - voor mij.”

Hij geeft enkele nuttige aanwijzingen voor het opzetten van een succesvol betoog, maar die kunnen gemakkelijk worden samengevat op twee bierviltjes. En de meeste Nederlandse rechters zullen waarschijnlijk niet erg ontvankelijk zijn voor de emotionele wijze van argumenteren waartoe Spence zijn lezers oproept.

Rechters zijn sceptischer dan juryleden, leert ook de ervaring in Amerika. De forse bedragen die Spence voor zijn cliënten in de wacht heeft gesleept, zijn in hoger beroep - zonder jury - vaak ongedaan gemaakt of fors verminderd. De vergoeding van de kinderen Silkwood bijvoorbeeld werd in hoger beroep verlaagd van 10,5 naar 1,38 miljoen dollar.