Warmbloedig schilderes kerft de zon in het landbeeldende kunst

recensie DEN HAAG - Emotie, in licht uitgedrukt, daarover gaat het in de schilderijen en etsen van Marie-Antoinette Courtens. Een schilderes pur sang, even goed als zij de etsinkt in het bloed heeft. De onderwerpen verschillen in acryl niet van die in aquatint, het gaat haar er toch steeds om die ene emotie te vangen. Die mag in kleur of in vele tussentinten van zwart en wit totstandkomen, ze blijft immer dezelfde. Toch is er een oneindig scala aan variëteiten mogelijk, zoals ook blijkt op de grote expositie die zij in Pulchri Studio in Den Haag heeft, waar naast enkele tientallen doeken ook een mooie keus uit haar grafiek is te zien.

Als schilderes is Marie-Antoinette Courtens, hoewel Brabants van geboorte, weinig Hollands van karakter. Daar zijn verschillende redenen voor te geven. Ze werkt amper in Nederland, laat zich vaak op weg naar vreemde oorden door het landschap inspireren. Reizen kunnen overal naar toe gaan. Ze verbleef de afgelopen jaren in exotische oorden als Istanbul en op de Molukken, maar was ook in de Amerikaanse bergstaten Wyoming en Montana. Heel uiteenlopende bestemmingen, die dan ook een navenante uitwerking kregen: de bruggen en poorten van Istanbul worden met vloeiende poëzie neergezet, de Rocky Mountains daarentegen zijn hard, scherpgepunt en ongenaakbaar. En ze verblijft een deel van het jaar op het Spaanse eiland Ibiza. Het landschap daar, de verzengende aarde die de lucht diepdonkerrood kleurt en de intens blauwe zee om het eiland vullen haar doeken met tastbare klei, met voelbaar water. Er zit in haar doeken die op Ibiza ontstaan, een element van onontkoombaarheid, het is het Spaanse landschap zelf dat de macht over haar schildershand neemt.

Verweerd venster

Grafiek is als techniek minder direct, vereist bedachtzaamheid en pakt bij Courtens ook minder spontaan dan het schilderen uit. Maar de emotie blijft dezelfde: een blik door een verweerd venster laat een omploegd stuk land zien, geteisterd door eeuwen van uitputtende bewerking. Altijd zindert het landschap in de zon, beneemt je haast de adem door de hitte. Emotie is bij Courtens een voelbare belevenis; je komt ogen tekort bij het aanschouwen van zoveel visueel geweld dat je tegelijk bij de strot pakt.

Invloeden

Het lijdt geen twijfel dat iemand die zo on-Nederlands werkt ook niet-Nederlandse invloeden heeft ondergaan. Als abstract schilderes is ze in haar eigen Nederland natuurlijk geen uitzondering, het aantal niet-figuratieve schilders groeit onverminderd door. Maar inhoudelijk heeft ze hier weinig gelijken. Eerder moet je denken aan de visionaire houding die Paul Klee gedurende vele jaren uitdroeg als belangrijke inspiratiebron, of, vanwege het 'Spaanse' karakter van haar landschappen, aan de getourmenteerde huid die Antoni Tapiès aan zijn beelden meegeeft.

Perfectie

Voor de grafiek ging ze te rade bij Stanley Hayter, die in Parijs een atelier had waar vele tientallen leerlingen konden werken. Stilistisch heeft ze weinig van Hayter geërfd, wel is ze beïnvloed geraakt door zijn werk-attitude. Hetzelfde streven naar perfectie dat Hayter bezat, spreekt uit haar etsen: alles moet volmaakt zijn afgewerkt. Visueel levert dat net als in de schilderijen een groot genoegen: hier is weer iemand die het schildersvak verstaat.