De boodschap van Marianne Frederiksson blijft raadsel

recensie Wat is de diepere bedoeling achter 'Anna, Hanna en Johanna', de in vele talen vertaalde bestseller van de Zweedse schrijfster Marianne Frederiksson? Het is duidelijk dat Frederiksson, in Zweden uitgeroepen tot auteur van het jaar en begiftigd met menige literaire prijs, niet heeft willen volstaan met het vertellen van een verhaal maar dat zij haar lezers en, vooral, lezeressen een boodschap heeft willen meegeven. Maar welke?

Op de laatste pagina's komt de jongste van de drie vrouwen, Anna, tot de conclusie dat haar moeder (Johanna) en haar oudtante (Astrid, zuster van Hanna) 'totaal anders' waren dan Hanna, dat zij allebei 'iets wisten', een geheim kenden. “Hier, op het breukvlak van het met de aarde verbonden zware en het vlinderlichte, lag het geheim.” Anna zelf heeft zich plotseling ook een bepaald inzicht verworven en zal dat niet meer verliezen, want, zo zegt een andere vrouw haar: “Je weet, wie eenmaal gezien heeft. . .”.

Misschien zijn er lezeressen - geen lezers, want volgens het boek kunnen mannen dit al helemaal niet begrijpen - die wel degelijk doorhebben om wat voor inzicht het hier gaat. Helaas, ik ben als de domme rechercheur uit de boeken van Agatha Christie die maar niet snapt wat Miss Marple allang doorheeft.

Is 'Anna, Hanna en Johanna' daardoor een vervelend boek? Nee, dat nu ook weer niet. Het is het verhaal van drie generaties - met de vierde en zelfs de vijfde op de achtergrond - vrouwen: Hanna (1871 - 1964), Johanna (1902 - 1987) en hedendaagse Anna. De levens van deze drie vrouwen zijn verweven met de geschiedenis van Zweden, met de maatschappij waarin zij opgroeiden. Alle drie zijn zij getrouwd met zo op het oog aardige mannen, liefhebbende vaders voor hun kinderen, maar helemaal deugen doen deze heren geen van allen. Dat ligt, zo lijkt de schrijfster te suggereren, aan hun moeders, kille, afstandelijke, domme vrouwen. Vreemd, om in een feministisch getint boek toch nog vrouwen de schuld te geven als er iets niet in de haak is met mannen.