De Nederlandse cultuur in de fles

recensie Willem Verstraaten: Atlas van het Nederlands gedistilleerd. Uitgave Nederlandse Gedistileerd Unie. 128 blz., geïll. Vanaf 11 oktober te koop bij slijters voor ¿29,50.

Volgens de Atlas van het Nederlands gedistilleerd kunnen we over de hele wereld in bars van niveau Nederlandse likeuren drinken en zijn de kruiken met Nederlands distillaat in de belastingvrije winkel op Schiphol een geliefd artikel. Jaarlijks exporteren de Nederlandse distillateurs tachtig miljoen liter; in eigen land consumeren we eenzelfde hoeveelheid, waarvan het merendeel - ondanks de straffe concurrentie van whisky en cognac - uit Nederlandse ketels afkomstig is.

De Atlas, een uitgave van de Nederlandse Gedistilleerd Unie, zet een groot aantal feiten en wetenswaardigheden over de historie en de actualiteit van het gedistilleerd op een rij. Het eerste exemplaar is deze week aangeboden aan minister Van Aartsen van landbouw. Niet toevallig, want de bestanddelen van deze dranken zijn van agrarische oorsprong: graan en suikerbieten voor de alcohol; bessen, kruiden, schillen, zaden, bast en specerijen voor de smaak. Bovendien heeft het ministerie zich in Brussel, toen het ging om zaken als de hoogte van het alcoholpercentage van jenever, een warm pleitbezorger van deze Hollandse drank getoond.

STOKERS EN BRANDERS Het proces van distilleren vereist een verfijnde techniek, die men in het westen van Europa pas aan het eind van de middeleeuwen onder de knie kreeg. Nederland is in de 17de eeuw op grote schaal gaan borrelen, toen smaakmakers uit exotische landen door de Oost- en Westindische Compagnieën werden aangevoerd. De stokers en branders kwamen aanvankelijk in Weesp tot bloei. Belangrijkste afnemer was de VOC, die ieder bemanningslid een rantsoen van twee mutsjes per dag (ongeveer een halve liter) gaf. Na de ontbinding van de VOC in 1798 werd Schiedam definitief de hoofdstad van gedistilleerd Nederland.

De Atlas gaat onder meer in op de historie en de techniek van het distilleren, zet alle dranken op een rij en geeft een overzicht van producenten en proeflokalen. Auteur Willem Verstraaten staat ook stil bij de relatie alcohol en gezondheid. In vroeger eeuwen werd de drank als medicijn gezien; veel ingrediënten kwamen in de drank terecht vanwege de al dan niet vermeende geneeskrachtige eigenschappen.

Tegenwoordig koopt niemand meer brandewijn of jenever op doktersvoorschrift, hoewel we nog steeds 'Gezondheid' zeggen bij het heffen van het glas. Uit onderzoek van TNO Voeding blijkt dat de effecten van matig alcoholgebruik voor een belangrijk deel positief zijn. Voor TNO vormt matig alcoholgebruik een onderdeel van het normale voedingspatroon in Nederland. “Niet elk glas”, zegt projectleider Hendriks van TNO, “is het eerste op weg naar misbruik.”