'Ik zink weg in een poel der vergetelheid'

recensie Helaas heeft de titel van de column die Karel van het Reve tussen 1988 en 1996 elke twee weken in Het Parool schreef nú pas de dramatische kracht die nu eenmaal bij het woord past: 'Achteraf'. Ruim een halfjaar na zijn dood heeft uitgeverij Van Oorschot een 'ruime keuze' van de 'Achterafjes' verzameld in een bundel. Ik heb dit boek, ik zal het maar meteen zeggen, nauwelijks met droge ogen kunnen lezen.

Om te beginnen kwam dat omdat Van het Reve in het korte bestek van de column een ingewikkelde kwestie volstrekt helder kon voorstellen om er vervolgens een onnavolgbare draai aan te geven. Bij het lezen van al die stukjes voor de krant, of ze nu over zijn communistische jeugd, zijn liefde voor de Russische schrijvers, de Weense zenuwarts S. Freud ('Freud jennen, dat mag'), gebeeldhouwde voorwerpen ('daar ben ik erg tegen') de clichézin 'voorzichtig slurpten zij de hete koffie' ('erg mooi is dat'), het boekenbal, de theorieën van Maaike Meijer ('zou Maaike die onzin zelf geloven?'), de Guernica van Picasso ('ik probeerde uit alle macht om het mooi te vinden'), gloeilampen, incest of natuurfilms, rolden mij de tranen over de wangen van het lachen.

Of Van het Reve het altijd bij het rechte eind had, dat waag ik te betwijfelen, maar hij overtuigt mij volledig. Hij argumenteert simpelweg te goed om er iets tegen in te brengen en is bovendien veel te grappig. Maar er is meer. De tranen rolden niet alleen van het lachen, maar ook van ontroering. Hoewel Van het Reve, net als in zijn gebundelde gesproken columns in 'Luisteraars!', zijn ouderdom ironiseert met de toon van 'opa vertelt' uitstekend uit de voeten kan, is een aantal van zijn herinneringen buitengewoon ontroerend.

Mooi is, bijvoorbeeld, de column over de rekening van zijn promotiefeest voor 215 koppen thee en 4 pond theekoekjes die opdook in zijn persoonlijke archief. ,,Op die receptie was schraalhans keukenmeester, zult u zeggen. Dat is zo.' Maar zijn laatste stukje voor Het Parool, van vlak voor zijn 75ste verjaardag, spant de kroon. Het is een aangrijpend verslag van de voortschrijdende vergeetachtigheid, die Van het Reve parten was begonnen te spelen. Hij vertelt dat hij altijd al een 'agony writer' was geweest - 'ijsberen, opnieuw beginnen, ijsberen' - maar dat de vergeetachtigheid hem het schrijven uiteindelijk onmogelijk maakte. ,,Ik zink weg in een poel der vergetelheid. Vaarwel.' Het is een gevoelig en waardig saluut van een groot schrijver.