Enige scepsis over zoveel aplomb is op zijn plaats

recensie Voortreffelijk om bij het gebruik van vreemde woorden eerst de Nederlandse vertaling te hanteren en pas dan, bij wijze van illustratie, de oorspronkelijke tekst weer te geven. Geen lezer die in zo'n geval hoeft af te haken, hetzij omdat hij struikelt over het vreemde woord, hetzij omdat de gewichtigdoenerij hem tegenstaat.

Hetzelfde geldt voor veel vreemde woorden in 'Boren in hard hout'. Complimenten derhalve voor Frits Bolkestein, die in deze bundel de moeite nam een germanisme in de volgende zin aldus te introduceren: “Fichte sprak voor en over Duitsers als zodanig: von Deutschen überhaupt”. De lezer begrijpt meteen: hier is iemand aan het woord die niet alleen zijn klassieken (Fichte) kent, maar bovendien kans ziet de vertaling uit zijn mouw te schudden van een woord waar de meesten maar een slag naar slaan.

Hoewel? Betekent überhaupt in dit verband niet 'in het algemeen', wat toch wat anders is dan 'als zodanig'? Jazeker. Van Dale's Duitse woordenboek noemt zelfs 'als zodanig' niet als een mogelijke vertaling. Een kleinigheid natuurlijk. Maar toch, enig wantrouwen is gewekt en het blijkt al spoedig dat enige scepsis over de vele door Bolkestein met zoveel aplomp gedebiteerde stelligheden op zijn plaats is.

Neem het opstel 'Burgerschap en democratie', waarin hij politici oproept zonodig in het algemeen belang afstand te nemen van de vox populi. Daarin schrijft Bolkestein: “Vrijwel alle politieke zaken, tot de meest complexe aan toe, worden op radio en televisie vereenvoudigd tot eenvoudige kwesties, die liefst gecomprimeerd in een oneliner aan het publiek worden voorgeschoteld. Dit heeft onmiskenbaar zijn weerslag op de politiek. Een goed getimede kwinkslag verzekert van aandacht, een degelijke analyse van een ingewikkelde problematiek komt veel minder aan bod. Ook dit is een slechte zaak. Degelijke analyses zijn onmisbaar.”

Even afgezien van de onvertaalde anglicismen, alweer mijn complimenten. Wat Bolkestein zegt is maar al te waar. Maar is uitgerekend de VVD-leider met zijn reeksen ingestudeerde oneliners de eerstaangewezene ons daarop te wijzen? Wat moeten de honderdduizenden lezers van de ANWB-Kampioen van deze maand wel niet denken? Daarin zegt Bolkestein: “Een norm zonder sanctie is als een krijtstreep onder een voetzool'.' Waarop De Kampioen, die kennelijk geen raad wist met deze uitspraak: “U citeert uzelf?” Bolkestein: “Ja, ik houd van oneliners.” Nou, dat dachten we ook al toen we in zijn boek het tegendeel lazen.

Maar goed, wie het nodige afdingt op de stelligheden van de VVD-leider en zich evenmin stoort aan zijn vaak al te simpele weergave van sommige politieke theorieën, zal ook aan deze, inmiddels zijn vierde, bundel het nodige genoegen beleven. Hier is een politicus aan het woord die tenminste probeert samenhang en diepgang aan te brengen in zijn politieke denkbeelden.

Het stoort daarom niet dat Bolkestein onze premiers hekelt vanwege hun 'soms beruchte' taalgebruik. Den Uyl vanwege zijn langdradigheid, Van Agt om zijn archaïsche manier van spreken, Lubbers vanwege zijn Lubberiaans en Wim Kok vanwege zijn nuchtere en zakelijke aanpak: hoewel - en hier citeert Bolkestein met instemming Gerrit Komrij -, het nog altijd wachten is op een memorabel woord van de premier: “Zoals het nu is, blijft er niet één woord - en dus ook niet één idee - in je hoofd haken zodra je de naam Wim Kok hoort.”

Het zal je maar gezegd worden door je coalitiegenoot en tegenspeler bij de komende verkiezingen.