Schulze schatplichtig aan E. T. A. Hofmann en Kafka

recensie Ingo Schulze: 33 ogenblikken van geluk. Avontuurlijke notities uit St. Petersburg. Uit het Duits vertaald door Tinke Davids. Van Gennep, Amsterdam; 260 blz. - ¿ 44,90.

“Hofmann en ik hadden elkaar van alles verteld, en hij had het daarbij ook gehad over dagelijkse notities die hij uit Petersburg naar Duitsland zou hebben gestuurd. Tijdens het schrijven - aan wie, dat zei hij er niet bij - had hij zich steeds meer overgegeven aan de neiging om persoonlijk onderzoek te vervangen door fantasie. Voor hem, Hofmann, was namelijk iets wat verzonnen was niet minder reëel dan een ongeluk op straat.”

De afzonderlijke notities hebben geen hoofdstuktitels. De lezer plonst onvoorbereid in een gedachte of een gebeurtenis. Zo begint de eerste notitie met: “Vrouwen als Maria kom je alleen tegen in tijdschriften en reclamespots”. En nummer vier opent zo: “Rusland kun je alleen maar verlaten!”

Sint Petersburg en zijn omgeving lijken exact vertegenwoordigd door de promenades en de kerken die in de verhalen worden genoemdn. Deze precisie is echter in veel gevallen schijn. Van een uiterlijke overzichtelijkheid verplaatst het verhaal zich naar de labyrintische wereld van de eigen innerlijkheid. Deze innerlijke wereld vertoont vaak de trekken van een angstdroom.

Hofmann's notities gaan over een ondoorgrondelijke wereld. Ze zijn schatplichtig aan zowel de romanticus E. T. A. Hofmann als de expressionist Franz Kafka. Niet alle notities vind ik even geslaagd. Soms ligt de vervreemdende bedoeling er te dik bovenop. Hoogtepunten zijn de verhalen 31 en 32, waarin de spanning en verbijstering uit het gebeuren zelf groeien.