Hele werelddelen zitten heel christelijk te doen

recensie Roger Garaudy, God of de mammon? De strijd met de eeuw, Ten Have, Baarn 1996; 167 blz., ¿ 34,90.

Garaudy nam op zich duidelijk te maken dat godsdienst niet altijd “opium van het volk” hoeft te zijn, maar, integendeel, bedoeld is als een bevrijdende kracht; Helder Camara beloofde alles te doen om de kerk over te halen het socialisme te aanvaarden.

Garaudy is trouw gebleven aan dit verbond. Hij is in 1970 uit de communistische partij gezet, omdat hij verkondigde dat de toenmalige Sovjet-Unie “geen socialistisch land” was, en hij is moslim geworden, maar hij heeft zijn eigen opvattingen van de islam. Hij koos voor de islam, omdat die de eenheid van God, de eenheid van de totale werkelijkheid en de eenheid van de mensheid betekent. De heersers van Saoedi-Arabië zijn voor hem een corrupte bende, die, tegen de bedoelingen van de Koran in, miljarden bij Amerikaanse banken onderbrengen, maar wel een kleine dief de hand af laten hakken.

Garaudy is moslim, maar in zijn boek heeft hij het vaak over Jezus. Jezus is, volgens hem, de eerste die heeft laten zien dat God niet vanuit de hemel macht uitoefent. Meer nog: in de dood van Jezus zijn alle goden, die bliksemstralen naar de mensen slingeren, legers mobiliseren en wat niet allemaal meer, gestorven. Jezus laat zien dat de mens oneindige mogelijkheden heeft en zelf is hij het symbool van de geëmancipeerde en scheppende mensheid.

Is God dan nog wel nodig? Ja, zegt Garaudy, die dan wel geen communist meer, maar wel marxist gebleven is, want de revolutie kan wel een samenleving met een menselijk gelaat tot stand brengen, maar niet het Koninkrijk van God. Gods Koninkrijk is de permanente schepping van wat de mens overtreft. God is de revolutie dus altijd een paar slagen voor en hij houdt het revolutionaire élan erin.

Van geloofsleer moet Garaudy weinig of niets hebben, want in de leer wordt God bevroren en gaat hij dood. Geloof is voor hem in de allereerste plaats een daad: je maakt een keuze, je oriënteert je op een wereld, die een eenheid is, een kunstwerk dat steeds opnieuw geboren moet worden en waarvoor wij verantwoordelijk zijn. “Het bewustzijn van het meest intieme in ons valt samen met het centrum van het geheel van het leven.” Dit geloof is voor hem een bron van inspiratie in de strijd tegen het monotheïsme van de markt, tegen het ongegeneerde kapitalisme van de Verenigde Staten en Europa. Deze werelddelen zitten wel heel christelijk te doen, maar ze laten de armen steeds armer worden: in 1964 kon een boer in Jamaica voor 680 ton suiker een trekker kopen, maar in 1968 had hij daarvoor 3500 ton suiker nodig.

Jaarlijks sterven tienduizenden kinderen, die met relatief weinig geld te helpen zouden zijn, maar dat geld komt er niet. De hele Sahara zou van Dakar tot Mogadishu vruchtbaar te maken zijn voor het geld dat één vliegdekschip met 86 vliegtuigen kost, maar er is geen regering in Europa die daarover denkt.

Maar we moeten tot bewustwording komen: de drie miljard onvermogenden op deze aarde moeten vermogenden worden door een politiek die bij hen past.

Het is allemaal heel strijdbaar en scherp geformuleerd en in zoverre sympathiek. Maar in de bijlagen die hij aan zijn boek heeft toegevoegd ontpopt Garaudy zich als een ouderwetse christelijke antisemiet, die eerst een eigen beeld van Jezus maakt en vervolgens met dat beeld op het Oude Testament en het jodendom inslaat. De boeken van Mozes en de historische boeken van het Oude Testament gaan over een stamgod, die de ene volkerenmoord na de andere uit laat voeren. Paulus heeft de grote fout gemaakt Jezus te 'verjoodsen': hij heeft Jezus tot zoon van die vreselijke David gemaakt en zo was Jezus bruikbaar voor de machthebbers. Maar - Jezus stelt met “zijn woorden en daden de geloofsbelijdenis en de cultuur van de joden aan de kaak”.

Garaudy voert zelfs de beruchte, in Neurenberg opgehangen nazi Streicher ten tonele. Streicher heeft tijdens zijn proces gezegd dat Ezra model gestaan heeft voor de rassenwetten van het Derde Rijk: Ezra stuurde de niet-joodse vrouwen weg, en nu sturen wij, nazi's, de joden weg - van wie hebben wij dat geleerd? Garaudy zegt niet of hij het daarmee eens is, maar hij wil het blijkbaar wel even kwijt.