Gereformeerden verzetten zich het langst tegen inenting

recensie Tot 1975 werd in Nederland gevaccineerd tegen pokken, bijna 50 jaar nadat de laatste epidemie plaatsvond. Pokken zijn nu uitgebannen. In de twee voorgaande eeuwen vormden pokken een volksziekte die vooral in de grote steden slachtoffers eiste.

In de handelseditie van zijn dissertatie schetst historicus Willibrord Rutten een beeld van de omvang van de ziekte in Nederland en de bestrijding daarvan. Rond ernstige epidemische aandoeningen vindt snel mystificatie plaats, zoals ook gebeurde bij de pest, cholera en momenteel gebeurt bij aids. Sociologisch interessant is daarom de beschrijving hoe religieuze bevolkingsgroepen reageerden op de beschikbaarheid van een vaccin tegen pokken. Vrijzinnige christenen zagen inenting als een exponent van de vooruitgang. Katholieken en gereformeerden daarentegen verzetten zich, de gereformeerden het langst. Dit boek is uitstekend geschreven en biedt fascinerende leesstof, in de eerste plaats vanwege de passages over het religieus fundamentalisme. Maar ook als geschiedenis van een geslaagd algemeen gezondheidszorg-programma is deze casus spectaculair, ook voor de 20ste-eeuwse lezer die geconfronteerd wordt met campagnes als de griepprik en screening op baarmoederhals- en borstkanker. Wat maakte de pokkencampagne tot een succes? Het voorlichtingsmateriaal en de vaccinatie zelf waren gratis, ouders kregen premies in geld of natura terwijl ijverige inenters zelfs kans maakten op een koninklijke onderscheiding!