Hoe interactiever hoe liever

recensie Reeks interactieve gidsen 'Ontdekkingsreizen': Piramide, 8-13 jaar, f 34,90 per pakket. Reeks 'Ooggetuigen': Van Holkema en Warendorf, f 25,-, vanaf 10 jaar. Reeks 'Kaleidoskoop: 'De hemel boven ons hoofd', 'Vuur, vriend of vijand?', 'Muziekinstrumenten', 'De uitvinding van de schilderkunst', 'Bossen en bomen', 'Theaters', 'Bouwkunst' en 'Wind, wolken en het weer', Sesam Junior/Lannoo, f 29,90 per deel, vanaf 9 jaar.

Uitgeverij Piramide doet haar naam eer aan: dit jaar verscheen als een der eerste delen van de nieuwe informatieve reeks 'Ontdekkingsreizen' voor acht- tot twaalfjarigen de 'interactieve gids' 'Piramiden', zinnenstrelend en zorgvuldig uitgegeven, met wandkaarten en facsimiledocumenten, een hiërogliefen-ontcijferschijf, een grafroversspel, een boekje waarin je door het omslaan van de pagina's een mummie als het ware 'afpelt' tot op het naakte, gebalsemde lijk.

En na een uurtje knutselen staan er bovendien een opengewerkt model van de Grote Piramide van Cheops op tafel, en een diorama van de piramide van Chefren met de Grote Sfinx ervoor.

Een waar pretpakket dus. Maar wat stelt zo'n pakket inhoudelijk voor? Is het niet gebakken lucht, uiterlijk vertoon, ontwikkeld in de concurrentieslag met de virtuele paradijzen van cd-rom en cd-i? Kan een kind niet beter een goed boek lezen over het onderwerp?

DENKERS EN DOENERS

Het toeval wil dat tegelijk met het pakket ook een deel 'Piramiden' verscheen in de schitterende reeks 'Ooggetuigen' van Van Holkema en Warendorf. De overeenkomst in vormgeving van boek en pakket wijst op een gemeenschappelijke bron. Dat klopt: beide komen uit de studio's van de Britse uitgeverij Dorling Kindersley, die het meest perfecte fotowerk voor informatieve boeken in heel Europa aflevert en veelal samenwerkt met het British Museum.

Pakket en boek vergelijkend is de conclusie: ze zijn gericht op verschillende doelgroepen, niet alleen qua leeftijd, maar ook qua geaardheid: je hebt nu eenmaal denkers en doeners.

De gedachte achter de reeks pakketten (waarin ook de titels 'Dinosaurussen', 'Sterrenhemel', 'Het Oude Rome', 'Licht en illusie' en 'Het menselijk lichaam') is duidelijk: door zelf doen, spelen en ontdekken nemen kinderen actiever informatie op dan door lezen en kijken. En informatie blijft beter hangen als die actief is verwerkt dan passief.

grote piramide

Het verschil tussen boek en doe-pakket is duidelijk te zien aan de Grote Piramide. De in elkaar geknutselde piramide kun je voelen, van alle kanten bekijken en omdraaien, maar hij levert minder details op. De foto van het voorbeeldmodel in het boek kun je niet voelen, maar levert veel meer details op. Beide, boek en pakket, geven ook schriftelijke en visuele informatie, maar het boek veel uitgebreider, en ook over piramiden van Maya's en Azteken. Wanneer je begint met het pakket haal je waarschijnlijk daarna meer uit het boek. Geen opgeblazen lucht dus, dat pakket. De onderdelen zijn goed op elkaar afgestemd.

De informatie in het boekje is op de bouwpakket-piramide afgestemd, met hoofdstukjes over farao's en goden, de bouw van pirami-des en wat er aan schatten en mummies in te vinden was. Het bouwpakket zelf is van stevig karton en op de millimeter nauwkeurig. Alleen de informatie over hiërogliefen is te summier om betrouwbaar te zijn. Volgens de ontcijferschijf van het pakket is een W bijvoorbeeld een rechthoek die een vijver voorstelt, volgens de ontcijferschijf van de eerder verschenen 'schatkist' 'Het oude Egypte' wordt de W echter voorgesteld door het hiëroglief voor water: een zigzaglijn, en in 'Spelen met hiërogliefen', dat het meest betrouwbaar oogt, door een kwartelkuiken...

RINGBAND

Een andere fraaie interactieve reeks is de nieuwe Sesam-Juniorserie 'Kaleidoscoop', oorspronkelijk afkomstig van de gerenommeerde Franse uitgeverij Gallimard.

Hier is het boekidee gehandhaafd, zij het dat de reeks in ringband gestoken is. Geen bouwpakketten dus, maar genoeg verrassingselementen: bedrukt transparant folie en stickers, reliëf- en uitklappagina's, pagina's die deels afgescheurd moeten worden langs stanslijnen, boekjes in boekjes enzovoort. Zo bevat 'De hemel boven ons hoofd' een echt werkend nocturlabium en planisfeer (ster-renkaart), 'Wind, wolken en het weer' een bril die een driedimensionaal effect verschaft, en 'Theaters' materiaal voor een schimmenspelletje over 'De Bremer standsmuzikanten'.

Soms hebben de deels transparante stickers een inhoudelijke functie: zo voorzie je in 'De uitvinding van de schilderkunst' een Griekse vaas van een schildering, en in 'Theaters' een hand van een handpop, en een Chinees gezicht van schmink. 'Theaters' moet wel met bijzonder veel plezier gemaakt zijn. In vogelvlucht trekt de theatergeschiedenis voorbij: een Romeins amfitheater (als ruïne en als reconstructie), mysteriespelen, Chinees en Japans theater, Commedia dell' Arte, poppenkast, wajang, Shakespeare, Molière, het zeventiende-eeuwse Londense Globetheater (van binnen en buiten), opera en modern regisseurstoneel. Alles wordt slechts aangestipt, maar met fraaie prenten en aanstekelijke teksten, zodat kinderen wel nieuwsgierig naar theater moeten worden. In dat geval staat achterin genoeg informatie om het kind verder te helpen.

Nog steeds komt de liefhebber van het echte boek niets tekort. Maar de interactieve informatie rukt op. Onweerstaanbaar.