Alleen bij Geli is Hitler zachtaardig, lief en hulpeloos

recensie Ondanks het feit dat er onderhand een boekenkast vol over hem geschreven is, blijven er met de regelmaat van de klok nieuwe publicaties verschijnen over het fenomeen Adolf Hitler. Het getuigt dan ook op zijn minst van lef om aan die stapel een nieuw exemplaar toe te voegen.

De Amerikaanse schrijver Ron Hansen, auteur van de onlangs verschenen roman 'Hitler's Niece', heeft bovendien voor een originele invalshoek gekozen. Hansen bewees al eerder met romans als 'The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford' (1983) heel behendig te zijn in het in een fictioneel jasje steken van historische feiten. Dat procédé heeft hij in 'Hitler's Niece' opnieuw toegepast en het resultaat is zonder meer verrassend.

Hansens uitgangspunt is een passage uit 'Hitler and Stalin: Parallel Lives' van Alan Bullock, waarin verwezen wordt naar Hitlers adoratie voor zijn negentien jaar jongere nichtje Geli Raubal, de enige vrouw van wie Hitler echt gehouden zou hebben. Op 18 september 1931 werd het lijk van de toen 23-jarige Geli in München aangetroffen in een appartement dat op naam van Hitler stond. Naast haar op de vloer lag zijn pistool. Over de exacte toedracht geven de historische documenten geen uitsluitsel: was er sprake van zelfmoord, zoals de entourage rond Hitler suggereerde of was dat een rookgordijn om de persoonlijke betrokkenheid van de Führer te camoufleren?

Hansens interpretatie is ondubbelzinnig. Op grond van nauwgezet historisch onderzoek reconstrueert hij in zijn roman de periode tussen 1908, het jaar waarin Angelika Raubal, de dochter van Hitlers halfzus wordt geboren tot de fatale dag in september 1931 als 'Geli', zoals zij van meet af aan door iedereen genoemd wordt, sterft. In die jaren ondergaat Hitler de metamorfose van een onbeduidende, zich miskend voelende kunstschilder tot het charismatische middelpunt van een nationalistische beweging, die stormenderhand Duitsland aan haar voeten krijgt.

Hansen heeft zich veel moeite getroost om de omgeving en de omstandigheden waarin Hitler als jongvolwassene opgroeit zo zorgvuldig mogelijk te stofferen: we zien hem rondscharrelen in de straten van Wenen, waar hij zich ergert aan de Polen, Tsjechen, Hongaren, Turken en Italianen die het straatbeeld bepalen: ,,een echte Oostenrijker kom je er nauwelijks meer tegen!' Als hij op het doopfeestje van zijn nicht verschijnt, wordt de gemankeerde kunstenaar door zijn zwager met het nodige sarcasme ontvangen: ,,Rembrandts enige rivaal! Wat een eer om je eindelijk in ons midden te hebben!'. De gekrenkte Hitler zou altijd een moeizame relatie met zijn familie onderhouden. Hij schaamde zich voor zijn afkomst: zijn stamboom kende een paar dubieuze takken en het verdonkeremanen van zijn wortels groeide in de loop der jaren uit tot een obsessie: hij realiseerde zich maar al te goed hoe zijn tegenstanders de onderste steen boven zouden willen halen om zijn imago te kunnen beschadigen.

Vastberaden werkte hij aan de creatie van zijn eigen mythe: de man, die door hogere machten geroepen was om Duitsland, dat vernederd en gekwetst uit de Eerste Wereldoorlog was gekomen, haar gevoel van eigenwaarde terug te geven.

Maar Hansen concentreert zich vooral op een ander aspect van Hitlers persoonlijkheid: zijn verkrampte verhouding tot het andere geslacht. Alleen in het gezelschap van zijn nichtje Geli is hij zachtaardig, lief en hulpeloos. Om haar in zijn nabijheid te kunnen hebben, nodigt hij haar moeder uit om huishoudster te worden in zijn buitenhuis in Obersalzberg. Geli, die dan negentien jaar is, gaat met haar mee. Waar anderen in zijn nabijheid sidderen, blijft zij zichzelf: geestig, spontaan en voor de duvel niet bang, laat staan voor haar oom. De affectie die hij voor haar voelt, leidt in zijn omgeving tot de nodige roddels, maar daar trekt hij zich niets van aan.

Toch slaagt hij er steeds minder in om zich tegenover haar een houding te geven: terwijl hij zelf gekleed is in een driedelig kostuum, vraagt hij haar naakt voor hem te poseren en de verschillende houdingen aan te nemen zoals die staan afgebeeld in zijn favoriete naslagwerk: 'De geschiedenis van de erotische kunst'. Geamuseerd speelt Geli het spelletje mee, maar al snel slaat haar stemming om. Ook zij raakt geïntimideerd door zijn oncontroleerbare driftbuien en de obsessieve manier waarop hij haar leven wil controleren.

Als hij haar dwingt tot sadomasochistische handelingen, is voor haar de maat vol. Maar vluchten kan niet meer. Op de ochtend van 19 september belt Hitler zijn vertrouweling Rudolf Hess op met een schokkende mededeling: ,,Ik heb mijn prinses doodgeschoten.'

Hansen is erin geslaagd om dankzij de kunstgreep van een fictionele biografie het beeld van Hitler te nuanceren. Het raadsel van zijn charisma blijft intact: Hansen komt wat dat betreft ook niet veel verder dan het signaleren van zijn hypnotiserende redenaarskwaliteiten: ,,Heb je hem één keer horen spreken, dan word je lid van de partij, na een tweede keer word je een fanaticus'. Maar door het reconstrueren van de familiale omstandigheden van de jonge Hitler, geeft Hansen hem wel een menselijker gezicht. In die zin is 'Hitler's Niece' een correctie op de gangbare beeldvorming van de man die op de nominatie staat om binnenkort gekozen te worden tot de meest invloedrijke persoon van deze eeuw.