'In Jezus geloven en bij New Age horen kan niet samengaan'

recensie R. Kranenborg, De andere weg van Jezus, meditaties over Jezus Christus en New Age, Ten Have, Baarn, 211 blz. - ¿ 34,50.

De gereformeerde theoloog dr. R. Kranenborg, recensent van Trouw, verbonden aan de theologische faculteit van de VU en predikant te Amsterdam, is de vraag op akademische en praktische wijze te lijf gegaan. In een boek dat uit twee delen bestaat, eerst een uitgebreide lezing, daarna meditaties, legt Kranenborg uit dat New Age en christendom niet samengaan. Wie Kranenborg's werk kent zal door deze conclusie niet verrast zijn. Wie het nog niet kende kan meteen in de introduktie van zijn visie kennis nemen.

Dat de vraag naar het samengaan van beide levensbeschouwingen al zo in het begin ondubbelzinnig beantwoord wordt, hoeft niet te betekenen dat de volgende 200 blz. overbodig zijn. Menige thriller begint met de moord, waarna de lezer nog honderden bladzijden aan het verhaal gekluisterd blijft, om te weten hoe dat zo gekomen is. Voorwaarde is dat de lezer van tijd tot tijd op het verkeerde been wordt gezet, en dat de schrijver verrast met onverwachte wendingen.

Nu gaat de vergelijking tussen een studie over Jezus en New Age en een thriller niet helemaal op, maar iets van die spanning mag er toch wel inzitten. Kranenborg gaat naar mijn smaak wel heel rechtlijnig en ononderbroken op zijn conclusie af.

Zijn argumenten zijn duidelijk: 1. New Age wortelt in esoterie en heeft dus een andere bron dan het christendom, 2. Jezus is binnen New Age niet de unieke Zoon van God als hij volgens het christendom is, aangezien New Age meer incarnaties van Christus kent, zoals boeddha, en 3. begrippen als karma en reïncarnatie maken een verzoeningsleer zoals het christendom kent, overbodig. De mens bepaalt immers volgens het principe van karma zelf zijn eigen leven.

Dat laatste blijkt gaandeweg het boek het belangrijkste struikelblok te zijn tussen het samengaan van New Age en christendom.

Kranenborg is op dit punt ook het meest overtuigend. Andere voorbeelden en argumenten die hij aanvoert zijn meestal wel illustratief, maar niet altijd even steekhoudend.

Neem het gegeven dat in de Bijbel bovennatuurlijke ervaringen voorkomen - volgens Kranenborg geen reden om New Age en christendom over éen kam te scheren. “(...)hoewel de bijbel vol staat van opvallende ervaringen, is éen ding duidelijk: daar gaat het niet om, zij vormen niet de kern van het geloof, ze zijn ook niet noodzakelijk voor een gelovige”, schrijft hij in een meditatie over bovennatuurlijke ervaringen. Alsof de herinnering aan een vorig leven een soort formulier-van-enigheid voor de New Ager is. In het begin had hij juist geponeerd dat New Age zo moeilijk te definiëren is, omdat het geen dogma's kent.

Uiteraard noemt hij mensen als Karel Douven, Hans Stolp, Aleid Schilder en Johanna Klink, die vanuit de christelijke traditie New Age ontdekten en er warm voor liepen en lopen. Toch noemt niemand van hen zich christelijke New-ager, schrijft Kranenborg, en dat bewijst volgens hem eens te meer dat beide richtingen niet samengaan.

Christenen die bang zijn dat New Age zal gaan overheersen worden door Kranenborg gerustgesteld. In het Westen mag het lijken alsof jan en alleman van het traditionele christendom is weggelopen om met reïncarnatie in de weer te gaan, elders in de wereld ziet het er anders uit. In Afrika en Latijns-Amerika groeit het christendom zo snel dat het verlies daar ruimschoots gecompenseerd wordt.

En bovendien, waar zouden we bang voor zijn, houdt Kranenborg de lezers voor. New Age is immers niet meer dan een tandenloze tijger: van de buitenkant lijkt het heel wat, maar er is geen samenhang, geen leer. En zonder leer heeft geen religie levenskansen. Kranenborg heeft hiermee misschien een wel erg gereformeerde benadering. Neem nu boeddhisme of hindoeisme, evenmin erg dogmatisch, maar wel met talrijke aanhangers en te oud om om een waan van de dag genoemd te kunnen worden.

Kortom, 'De andere weg van Jezus' biedt voldoende gelegenheid om via een kronkeliger weg dan de auteur bewandelt bij het zelfde doel aan te komen.