Tussen hysterica, femme fatale en femme fragile

recensie 'Heilige Maria! Als ik vandaag niet sterf, sterf ik nooit!', zo luidt de dramatische tekst van de Italiaanse filmdiva Francesca Bertini. We geloven haar getergde personage op het woord, ook al zwijgt Bertini zelf in alle toonaarden. Het is 1914, de tijd van de zwijgende film en een tijd ook waarin een actrice als Bertini nog geheel overgeleverd was aan de gebarentaal en de tussentitels op het filmdoek. Letterlijk gooit ze haar lichaam in de strijd. Het hoofd achterover, de ogen ten hemel geslagen en de zijden stola achteloos over de koude schouders gedrapeerd.

De divafilm 'Assunta spina' waarin Bertini haar dramatische kunsten vertoont, is deze maand samen met een tiental andere divafilms te zien in het Italiaanse filmprogramma 'La diva divina', volgens het organiserende Filmmuseum 'een ode aan de archetypische femme fatale, de femme fragile en de hysterica'. Omgeven door wuivende palmbomen en opgezette flamingo's tonen sterren als Francesca Bertini, Lyda Borelli en Pina Menichelli ons het schone lijden, gadegeslagen door deftige heren met gleufhoeden om de liefdestragedies nog wat wranger te maken. En dan zit daar links van die smachtende blikken op het filmdoek de pianist, de grote sfeerbepaler en de feitelijke ster van de voorstelling. Charles Janko, sinds 1996 huispianist van het Filmmuseum en deze maand een van de muzikale begeleiders van het goddelijke vrouwen-programma, gebruikt zijn enorme muziekkennis veelal om te improviseren. Janko: ,,Bij 'Assunta spina' hoor je bijvoorbeeld een barcarolle, een zogenaamd gondellied, op het moment dat er bootjes in beeld verschijnen. Ook zet ik hier Rachmaninov en Chopin in. Het zijn thema's die ik gebruik. De divafilms lenen zich ook uitstekend voor een opera-achtige aanpak. Denk hier bijvoorbeeld aan Lulu van Alban Berg. En ik bouw graag kleine grapjes in. Zo kan er plotseling een nummer van Julio Iglesias opduiken. Ik bewerk het wel op een manier dat je het niet meer kunt herkennen, zo'n vier keer in vertraging, maar het zit er wel in.''

Bij 'La storia di una donna', een film met een tragische Pina Menichelli, klinkt ook een xylofoontje. Janko: ,,Natuurlijk komt het van pas in scènes waarin kinderen voorkomen, maar ik gebruik het ook voor de kleur en de afwisseling. Zo gebruik ik hier stukjes uit Suor Angelica van Puccini en een pianokwartet van Mahler uit 1876 dat hij schreef toen hij zestien jaar was. Daar bouw ik dan een voorstelling omheen, steeds met één oog op het filmdoek en als het echt klikt tussen de muziek, de film en het publiek, wordt het een heerlijke theatrale avond.''