Waarom valt híj op mooi en zíj op dominant?

recensie Marcel Roele: De eeuwige lokroep. Contact, Amsterdam; 158 blz. - ¿ 24,90.

Wij zijn op aarde om aan seks te doen, vernemen we van Marcel Roele in 'De eeuwige lokroep'. Niet dat het een plicht is, maar wel de intrinsieke aard van het leven: gedrag dat de voortplanting bevordert, komt door de tijd heen vanzelf bovendrijven.

In dit evolutionaire ABC-tje moeten we volgens Roele de verklaring voor talloze gedragingen zoeken, inclusief onze jaloezie en verliefdheid. Ongetwijfeld! Op de liefdesmarkt zouden we een armoedig bestaan leiden als we niet geholpen werden door zo'n emotie als verliefdheid. Een calculerende partner komt nergens als hij vandaag kiest voor die ene vrouw, met slanke taille en mooie brede heup, morgen reeds bezwijkt voor een nog fraaier ding om overmorgen alweer. . .

Tegenover de ideale man of vrouw is het in wezen met alles en iedereen behelpen, en een beetje zelfbedrog in de vorm van verliefdheid kan daarbij nuttig zijn. De emotie helpt je over de aarzeling heen, maakt je geloofwaardig voor de andere partij, al beloof je eeuwige trouw met een beperkte garantie. Verliefd als je bent, besef je dat zelf immers niet.

Jaloezie kan ook nuttig zijn. Mannen gruwen van de gedachte dat hun vrouw met een ander de koffer in duikt: dat doen ze van nature, bang om jarenlang te investeren in de zorg van andermans kind dat tijdens het slippertje is verwekt. Vrouwen zijn op een andere manier afgunstig: zij vrezen meer voor een nieuwe liefde in het leven van hun man, die dan niet thuis meer geeft bij de zorg voor het kroost.

Zo dragen talloze motieven bij aan het meer of minder succesvolle behoud van onze genen voor het nageslacht. Sociobiologen draaien zich soms in de meest vreemde bochten om de variërende strategieën van de mens te verklaren. Waarom vertoont hij soms monogaam, dan weer polygaam gedrag? Waarom is de ovulatie bij vrouwen verborgen? Waarom valt híj op mooi en zíj op dominant?

Speculeren met verwijzing naar ons evolutionaire verleden is vaak amusant. En geen slechte zaak voor mannen, die op een mild oordeel van sociobiologen kunnen rekenen als zij toegeven dat ze zonder nadere kennismaking met de ene na de andere wildvreemde vrouw uit vrijen willen. Na zo'n lange geschiedenis van schijnheiligheid is de sociobiologie zeer verfrissend.

Maar het is ook een wetenschap die geneigd is haar vesting dicht te timmeren. Dat gevoel bekruipt je bij het boek van Roele ook: je kunt bijna nergens meer naar buiten kijken, om te zien of andere wetenschappen misschien aanvullende verklaringen te bieden hebben.

Een voorbeeld: jongens zijn handiger in kaartlezen dan meisjes. Jongens roteren de kaart denkbeeldig in hun hoofd, meisjes draaien zonodig bij elke afslag de kaart om. Dat ruimtelijk inzicht kwam van pas bij de jacht, waarbij de positie van vluchtende prooien moest worden ingeschat. Mannenwerk.

Zoogdieren hadden die vaardigheid al eerder nodig voor de zoektocht naar vrouwtjes, die ze soms ver moesten halen. Mannetjes vinden, vooral in de paartijd, gemakkelijker de weg in een doolhof dan vrouwtjes. Anders gezegd: wat zich van oudsher bij zoogdieren ontwikkelde als een handigheid bij het zoeken naar een vrouwtje, resulteert bij mannen in goed ontwikkeld kaartlezen.

Het hoeft geen flauwekul te zijn, maar het geeft wel aan met welk gemak sociobiologen de miljoenen jaren oversteken en met hun soms vermakelijke verklaringen wetenschappers uit andere disciplines de mond snoeren. Ze halen nogal drammerig hun gelijk.