Het duistere dubbelleven van een verknipte geest

recensie William Trevor: Felicia's journey. Viking Press, Londen. 213 blz. - ¿ 51.

De verhaallijn is van een bedriegelijke eenvoud: Felicia, een naïef Iers meisje, ontvlucht haar ouderlijke woning op zoek naar haar vriend Johnny van wie ze in verwachting is. De snoodaard is er vandoor gegaan zonder zijn adres achter te laten. Het enige houvast dat ze heeft is het gegeven dat hij ergens in de Midlands in een fabriek voor grasmaaimachines werkt.

Vol goede moed steekt ze de zee over om terecht te komen in het treurigmakende industriële landschap van de Midlands in Engeland, waar ze langzaam maar zeker wegzakt in een moeras van wanhoop omdat ze begint in te zien dat ze een naald in een hooiberg aan het zoeken is.

Onderweg loopt ze enkele personen tegen het lijf die haar bestaan grondig zullen veranderen: miss Calligary, een zwarte vrouw die huis aan huis de boodschap van de Heer verkondigt, en meneer Hilditch, een man van middelbare leeftijd die catering manager is in een fabriek. Vanaf het moment dat Felicia deze merkwaardige vrijgezel tegen het omvangrijke lijf loopt, voelt de lezer - in tegenstelling tot Felicia - dat het geduld en de hulpvaardigheid van Hilditch de afleidende manoeuvres zijn van een roofdier dat op het punt staat zijn prooi te bespringen.

Maar de man die door zijn postuur en de hoeveelheid voedsel die hij dagelijks verorbert een wandelend visitekaartje voor zijn beroep is, wint het vertrouwen van het meisje door een verhaal op te dissen over een ernstig zieke echtgenote die hij met tedere zorg omringt. Hilditch' regelmatige bezoekjes aan het ziekenhuis moeten zijn verhaal voor Felicia geloofwaardig maken, terwijl de lezer al tot in de details op de hoogte is van het duistere dubbelleven van deze verknipte geest.

Wie zou echter bezwaren kunnen hebben tegen een man als Hilditch, die met zijn strak georganiseerde dagindeling en zijn cliché-matige prietpraat hooguit een monster van middelmatigheid genoemd kan worden? Niet zijn collega's op het werk die de voorspelbaarheid van zijn gedrag eerder geruststellend vinden. Niet zijn buren voor wie de bewoner van Duke of Wellingtonstraat nummer 3 een onberispelijke man is die al sinds jaar en dag in hetzelfde huis woont als waarin hij geboren is.

Op geraffineerde wijze laat Trevor af en toe een barstje verschijnen in het vormelijk pantser van Hilditch, die door zijn gecompliceerde karakter als snel uitgroeit tot de eigenlijke hoofdpersoon van deze roman. Vakkundig voedt Trevor de argwaan van zijn lezers en bouwt hij met saillante details, zijspoortjes en andere vertragingstactieken een enorme onderhuidse spanning op. Wat makkelijk zou kunnen ontaarden in een melodramatisch verhaaltje over een onschuldig meisje dat regelrecht in de armen van haar noodlot loopt, ontwikkelt zich dankzij enkele meesterlijke manipulaties van Trevor tot een menselijk drama met een verrassende ontknoping.

Zo lijkt Felicia's ontmoeting met miss Calligary aanvankelijk een voorbijgaand incident zonder veel betekenis. Uiteindelijk blijkt deze vrouw zonder dat ze dat zelf beseft de katalysator te zijn van meneer Hilditch' ondergang. Haar pogingen om zijn huis binnen te dringen om het Woord te verkondigen, zaaien paniek in zijn achterdochtige brein. In het daarop volgende proces van verval ziet de lezer de contouren van zijn krankzinnigheid haarscherp naar voren komen. Ook Felicia's levensloop neemt een wending die betrekkelijk onvoorspelbaar is.

Het is alsof Trevor duidelijk wil maken dat een moreel oordeel niet op zijn plaats is, eerder een gevoel van mededogen. Zonder zijn toevlucht te nemen tot stilistische hoogstandjes of experimentele verteltechnieken, maakt Trevor optimaal gebruik van de gevarieerde mogelijkheden van de dagelijkse omgangstaal. Door het gebruik van de tegenwoordige tijd krijgt het verhaal een onmiddellijkheid die de betrokkenheid van de lezer sterk vergroot. Met 'Felicia's journey' bewijst William Trevor opnieuw een auteur te zijn die in staat is om met minimale middelen een maximale suggestie te creëren.

Tussen de regels door schetst hij een deprimerend beeld van de maatschappelijke consequenties van de economische crisis in Engeland en Ierland. Hij doet dat terloops, zoals zijn hele manier van schrijven onnadrukkelijk is, maar van een grote precisie.