In 'Unter den Palmen' strekt de Traurigkeit zich uit

recensie Het Duitse woord 'Weltschmerz' kan je wel vertalen als melancholie maar daarmee verliest het zijn 'schmerz'. Zo ongeveer zal de Nederlandse regisseur Miriam Kruishoop gedacht hebben toen ze besloot haar tweede lange speelfilm 'Unter den Palmen' in het Duits te draaien. Taal schept verhaal. Klank geeft kleur.

Zeker als je de langgerekte Duitse zinnen laat uitspreken door de 56-jarige Oostenrijkse acteur Helmut Berger, die ooit beroemd werd als de kwijnende keizer in Visconti's 'Ludwig' en inmiddels de stereotype melancholieke uitstraling heeft van decadentie op leeftijd. ,,Die Luft. Die Atmosphüre. Alles bedrückte uns...'' verzucht Berger bij het begin van de film, ondersteund door een verlangend pianomuziekje en de 'Traurigkeit' strekt zich uit over de bioscoopzaal.

In 'Unter den Palmen' gaat het niet om wat de mensen zeggen maar om hoe dat klinkt. Net als in haar vorige film 'Vive elle' schudt Kruishoop wat vertrouwde filmische gevoelens door elkaar -toen hysterie en nouvelle vague, nu verlangen, Visconti en Derrick- en geeft ze voor een tijdje nieuw en oorspronkelijk elan. Het postmoderne mengsel steunt op imago en niet op inhoud, maar Kruishoops cinematografische talent zorgt ervoor dat dat kaartenhuis de eerste helft van de film niet instort. De mysterieuze synthesizers van haar Britse echtgenoot DJ Photek, de bijna abstracte, unheimliche zwart-blauwe totaalopnames van nachtelijk Rotterdam van cameraman Rogier Stoffers (die met zijn camerawerk voor 'Karakter' en 'Unter den Palmen' het afgelopen Nederlands Filmfestival een Gouden Kalf won) en het stalen gezicht van de in haute couteure gestoken, dunne, donkere Duitse actrice Sheri Hagen maken van 'Unter den Palmen' een dure, kille glossy, waaraan Helmut Berger de broodnodige weemoed toevoegt.

Berger en Hagen spelen een ongewoon crimineel duo dat de tijd in Rotterdam doodt met overvallen en van elkaar verwijderd raakt omdat Berger verliefd wordt op een jonge man (Thom Hoffman), maar dat doet er verder niet toe. De oneliners over de toestand van de eigen psyche of die van de ander worden uitgesproken in steriele, luxe hotelkames en slecht bezochte nachtclubs, waarin blauw- en grijstinten overheersen. Die chique, troosteloze omgeving past de afstandelijke, droeve Berger als het perfect gesneden maatpak dat hij draagt en zijn natuurlijke optreden verhult lang dat Kruishoop's tragedie geen bodem heeft. Onontkoombaar wordt dat pas op het moment dat Thom Hoffman zich bij het gezelschap voegt. Hoffman doorbreekt het restje betovering met Engels dat klinkt naar Nederlands en met een uitstraling van 'Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp' op het moment dat hij geacht wordt een sadistische verkrachter te zijn. De wijze waarop hij grommend en neurieënd aan de blote buik van slachtoffer Hagen trekt is potsierlijk en aanstootgevend tegelijk en neemt de laatste twijfel bij de toeschouwer weg. De talentvolle Kruishoop heeft veel gevoel voor stijl maar heeft nog te weinig te vertellen om 'Unter den Palmen' een goede film te laten zijn.