Aangrijpend relaas over verstoten manvrouw

recensie De Argentijnse Daniela Dunoz adopteert kinderen waar niemand zich om bekommert. Weeskinderen, kinderen die op straat leven of kinderen van ouders die aan de drank zijn. Dat gaat allemaal heel goed. Totdat ze er achter komen dat de mooie Daniela vroeger een man was en de vlam in de pan slaat.

'Het laatste nieuws: mijn moeder is een man!', roept de tiener Armando theatraal uit in de voorstelling 'Wat is er aan de hand met Daniela Dunoz?'. Hussaerts & Van Lohuizen wagen zich met dit stuk aan de complexe, maar waar gebeurde lotgevallen van een transseksueel in Argentinië. Daniela Dunoz werd in 1993 gearresteerd en haar drie jongste kinderen werden haar afgenomen. Na haar vrijlating werd zij gerehabiliteerd en uiteindelijk zelfs verkozen tot Vrouw van het Jaar. Maar de kinderen zag zij nooit terug. Suzanne van Lohuizen schreef het stuk oorspronkelijk in opdracht van Dunoz landgenoot Marcelo Diaz. Josée Hussaerts heeft de tekst nu geënsceneerd voor een Nederlands publiek en het is een adembenemende voorstelling geworden. In de stijl van een theatrale documentaire vertellen Emma en Armando over de arrestatie van hun moeder, het gerechtelijk onderzoek, de ophef in de pers en de verhalen van de echte moeders van de kinderen. We zien hoe een jonge, zwangere moeder na een verkrachting haar hart uitstort bij Daniela en haar kind aan haar afstaat. Hoe de rechter Mistral in tweestrijd raakt en hoe Daniela uiteindelijk haar geheim prijs geeft aan haar geadopteerde kinderen.

De sfeer van de voorstelling doet denken aan de verhalen van Gabriel García Márquez of Isabel Allende. Lijnen vol wasgoed en schamele meubelstukken brengen een woning in een Argentijnse sloppenwijk tot leven. De kleurrijke personages zijn uit het Zuid-Amerikaanse leven gegrepen en plaatsen de extreme gebeurtenissen in een warmbloedig en ook humoristisch licht. Zoals de moeder die woedend staat te kijven met de vroegwijze tiener Emma of de deftige rechter Mistral die verlegen wordt van de mooie vrouw die geen vrouw is. Heel leuk is ook de reactie van het macho-joch Armando op Daniela's onthulling. Vertwijfeld vraagt hij zich af welke man zo gek is om van zijn piemel af te willen. En als enige zegt hij ineens: 'Ik wil het zien!' Tussen alle drukte door speelt Jan Elbertse Daniela heel mooi en ingetogen, zonder overdreven gebaren of make-up. In het verhaal rond Daniela en haar kinderen passeert het harde leven van de straat de revue, met verkrachtingen, zwerfkinderen en geweld. Daarbij komt ook het verleden van de Argentijnen onder de dictatuur boven drijven, met herinneringen aan de militaire junta en 'dwaze moeders' die werden opgepakt. 'Wat is er gebeurd met Daniela Dunoz?' grijpt je van het begin tot het eind bij de keel. De voorstelling laat zien hoe onrechtvaardig het kan zijn een moederende transseksueel te veroordelen. Maar de vraag waarom deze voorstelling nu juist voor kinderen speelt laat me niet los. Volgens het persbericht komen in het verhaal 'vragen als 'wie is nu eigenlijk je echte moeder', 'wat betekent biologisch ouderschap' en 'wat maakt iemand tot een man dan wel een vrouw', op een vanzelfsprekende manier aan de orde'. Hoe kan twijfel over zulke fundamentele zekerheden nu 'als vanzelfsprekend' naar voren komen? Ik vraag me af of kinderen vanaf tien jaar de tijd krijgen om de voorstelling op die manier beleven. De gebeurtenissen zijn zo complex en zo extreem dat iedere zekerheid in een hoog tempo aan het wankelen slaat. Het zou me niet verbazen als ze het stuk daardoor niet als een realiteit, maar als een soort sprookje zien. Maar ook dan blijft het een even mooi en aangrijpend verhaal: over een man die in een vrouw werd omgetoverd en voor kinderen zorgde die door iedereen in de steek waren gelaten.