Rekenen met behulp van bakstenen

recensie Op het moment dat een Chinese film de Nederlandse bioscoop bereikt, heeft hij er doorgaans al een hele geschiedenis op zitten. Met 'Not one less' van de 50-jarige Chinese sterregisseur Zhang Yimou (denk aan 'Raise the red lantern', 'The story of Qiu Ju' en 'Shanghai triad') is dat opnieuw het geval. Zhang Yimou zorgde vorig jaar voor opwinding, toen hij zijn film terugtrok van het filmfestival van Cannes, dit met de opmerking dat het Westen veel te veel nadruk legde op de politieke boodschap die hij erin gelegd zou hebben. Dat Zhang Yimou vooral teleurgesteld zou zijn in de beslissing van festivaldirecteur Gilles Jacob om zijn nieuwste film niet op te nemen in competitie, klonk ook aannemelijk. De wraak was tenslotte zoet, toen 'Not one less' op het filmfestival van Venetië alsnog werd bekroond met de Gouden Leeuw, de belangrijkste prijs van het festival.

Opvallend is, dat de esthetiek van een film als 'Raise the red lantern' met 'Not one less' is verlaten. We hebben te maken met een lichtvoetig melodrama, geworteld in de rauwe realiteit van het Chinese platteland. Chinese steracteurs als Gong Li (met wie Zhang Yimou lange tijd samenwerkte) zijn vervangen door amateurs. Schoolmeester Gao, gespeeld door schoolmeester Gao Enman, wordt voor een maand weggeroepen om zijn zieke moeder te verzorgen en de enige vervanger die voorhanden is, is het dertienjarige meisje Wei, gespeeld door het schoolmeisje Wei Minzhi, dat de opdracht krijgt geen enkele leerling ('not one less') van het toch al geslonken schoolklasje te verliezen. De scènes waarin de kleine, verlegen Wei de orde probeert te handhaven en de luidruchtige leerlingen bij het onderwijs probeert te betrekken, zijn wonderschoon. Met vuurrode konen van opwinding en met een minimaal lengteverschil staat Wei voor de klas. De scène waarin ze de leerlingen met behulp van bakstenen uit een naburige fabriek leert rekenen, is onvergetelijk. De plotselinge verdwijning van het vrolijke relschoppertje Zhang Huike, dat voor werk naar de grote stad is geloodst, zal tenslotte een zoektocht in gang zetten met een weinig verrassende want zeer gelukkige afloop. Het is een happy end dat geheel volgens de normen van het Chinese studiosysteem tot stand kwam.

Zhang Yimou is met zijn film dicht bij zijn eigen geschiedenis gebleven. Als gevolg van de Culturele Revolutie werd hij gedwongen zijn studie af te breken en tien jaar lang (van 1968 tot 1978) op het platteland te gaan werken. Zijn interesse voor film en fotografie zou pas op 28-jarige leeftijd tot volle ontplooiing kunnen komen. Met 'Not one less' stipt Zhang Yimou vooral het belang van scholing aan, iets wat onder de arme bevolking van het Chinese platteland tot op de dag van vandaag geen norm is. Dat zijn sociale betrokkenheid niet ook een politiek statement impliceert, is een fabel.