Gedoemde liefde tussen Javaanse en Nederlandse sergeant

recensie De dichter J.Eijkelboom heeft in 1953 een opmerkelijk verhaal gepubliceerd in het literaire tijdschrift Libertinage: 'De terugtocht'.

Het beschrijft de onmogelijke liefde van een Nederlandse sergeant voor een Javaans meisje, dat hij in het bordeel leert kennen. Heel onderkoeld, maar juist daardoor zo aangrijpend, wordt verteld hoe hun relatie die aanvankelijk voorspoedig lijkt te verlopen, gaandeweg steeds meer wordt ondermijnd. Zijn omgang met haar brengt haar en hemzelf in een onmogelijke situatie. Het loopt af met de geestelijke instorting van de vrouw; de sergeant ziet haar voor het laatst in het psychiatrisch ziekenhuis en neemt afscheid van haar. Het verhaal speelt tijdens de politionele acties, eind jaren veertig, toen Eijkelboom inderdaad werd ingezet om tegen de republikeinen te vechten. Dit verhaal is nu tezamen met nog vier andere teksten die alle iets van doen hebben met deze Indonesische periode gebundeld. Het slotverhaal, 'De opmars', verschijnt hier voor het eerst en behandelt onder meer het wel uit interviews met Eijkelboom bekende begeleiden van konvooien met een sectie brencarriers en de grote gevaren die daarmee verbonden waren. ,,Het enige wat je daarbij kon doen, was afwachten tot je opgeblazen werd door een mijn of een trekbom', lees ik in Nieuwenhuys' 'Oost-Indische Spiegel', waarin het verhaal 'De terugtocht' met ere genoemd en uitvoerig besproken wordt.