Dagboek ontbreekt op Anne Frank cd-rom

recensie Wie de cd-rom 'Anne Frank Huis; een huis met een verhaal' opstart, reist min of meer terug in de tijd en bevindt zich na een heel kort aanloopfilmpje op de Amsterdamse Prinsengracht, voor het pand nr. 263. Het is leeg op straat, geen mens te zien. De klok van de Westertoren klinkt, en even later een sirene: luchtalarm. Het mag een aansporing zijn om snel het huis binnen te gaan dat na de Tweede Wereldoorlog wereldberoemd werd als onderduikadres van het Joodse gezin Frank (Otto & Edith, en hun dochters Margot en Anne), het Joodse gezin Van Pels (Hermann & Auguste en hun zoon Peter) en Fritz Pfeffer; acht mensen ruim twee jaar op een kluitje in het Achterhuis.

Ook tijdens de virtuele omzwervingen door het bedrijfspand inclusief het daarachter aangesloten Achterhuis (fraai gereconstrueerd zoals het in de onderduikjaren eruitzag) is alweer geen mens te bekennen, terwijl toch alle tekenen van werkzaamheden en bewoning aanwezig zijn. Het drama van de deportatie (4 augustus 1944) lijkt zich dus net voltrokken te hebben. Hoewel? Er klopt iets niet... In een kantoorkamer in het Voorhuis wijst de klok bijna kwart voor een 's middags aan en in de aangrenzende kantoorkamer hangt een scheurkalender die de datum 6 juli 1943 aangeeft, historisch gezien nog 'een normale dag' uit het leven van de acht onderduikers. Is het kantoorpersoneel van Otto Frank soms aan het lunchen buiten de deur? Is de familie Frank even een blokje om? Het is een wrange grap, onbedoeld opgeroepen door de Anne Frankstichting zelf, die kennelijk de wetten van virtual life-presentatie niet goed doorgedacht heeft. Op de scheurkalender had minstens de datum 4 of 5 augustus 1944 moeten prijken.

Informatie over het Amsterdamse onderduikdrama is tijdens de virtuele rondgang door het ontvolkte Anne Frank Huis uit de oorlogsjaren meer dan voldoende te vinden. Er zijn in alle kamers vele stille getuigen aanwezig: voorwerpen - een boekenkast, foto's aan de wand, rondslingerende documenten - die door ze aan te klikken onthullen wat zich in het huis heeft afgespeeld. Klik bijvoorbeeld in het kantoor - waar het geleermiddel Opekta voor het maken van jam aan de man werd gebracht - op een brief die op het vloeiblad van secretaresse Bep Voskuijl ligt, en je leert dat zij op haar naam een schriftelijke cursus Latijn bij het LOI had besteld, zodat Margot Frank zonder de argwaan van de overheerser of NSB'ers op te wekken die taal kon leren. Veel algemene feiten en zulk soort specifieke wetenswaardigheden worden op deze cd-rom naar voren gebracht. Het gebeurt - zoals op zoveel cd-roms - op nogal verbrokkelde wijze (veel klikken), maar in dit geval werkt dat zeer productief. Beetje bij beetje, bijna als in een detective, leer je het 'geheim' van de bewoners van het toenmalige 'Anne Frank Huis' en hun bondgenoten (het niet-Joodse kantoorpersoneel) kennen.

Die schat aan informatie in de vorm van beeldmateriaal en gesproken woord komt overigens niet alleen bij het aanklikken tijdens de virtuele rondgang aan het licht. Een menu in de vorm van een vierzijdig kantelblokje, linksonder in beeld, brengt je naar keuze naar andere toegangen tot het omvangrijke data-archief. Er is bijvoorbeeld een draaibare maquette van het pand oproepbaar - helaas te kaal en te klein uitgevoerd - die onder meer aangeeft waar iedere onderduiker zijn eigen stek had; het tonen van samenhangende plattegronden had wellicht beter geholpen om in combinatie met de virtuele rondgang door het pand het doolhof van kamers, trappen en gangen te doorgronden. Voorts is er de rubriek 'Onderduiken' waarin multimediaal van alles over het leven in het Achterhuis wordt verteld, tot en met informatie over de wijze waarop ieder van de acht onderduikers wat privacy zocht om zich van top tot teen te kunnen wassen. Ook is er een scherm waarop drie tijdslijnen zijn uitgezet: gebeurtenissen uit het leven van Anne Frank (met haar dagboek als bron) staan chronologisch naast de tijdslijn over het Anne Frank Huis en de nog 'bredere' tijdslijn over de Holocaust. Aanklikken van punten op de drie lijnen brengt de persoonlijke geschiedenis van Anne met die van haar medebewoners of de wereldgeschiedenis uit de oorlogsjaren aan de hand van beeldmateriaal in een overzichtelijk perspectief.

De cd-rom 'Anne Frank Huis; een huis met een verhaal' wordt door de Anne Frankstichting aangeprezen als 'Het complete verhaal van Anne Frank, het Huis, de onderduikers en de geschiedenis van de jodenvervolging'. Deze kwalificatie is enigszins misleidend. De schijf staat weliswaar boordevol informatie maar de tekst van Anne's dagboek ontbreekt, iets wat eigenlijk in het begeleidende cd-rom-boekje had moeten worden vermeld. Hoe uniek had deze cd-rom niet geweest kunnen zijn als er de mogelijkheid was om de dagboekteksten van Anne op het beeldscherm op te roepen en te lezen, om vandaar uit multimediaal meer over haar mede-onderduikers en hun helpers te weten te komen, om vandaar uit virtueel de door haar beschreven onderdelen van het Achterhuis te bezoeken! Dat de tekst van het dagboek op de cd ontbreekt, is een kwestie van copyright, dat bij het Anne Frankfonds in Bazel berust. Een vruchtbare vrede tussen beide instellingen is nog steeds niet getekend en dat wreekt zich op deze cd-rom.

Hij lijkt wat overgeprogrammeerd te zijn, met interfaces die net iets te veel opgetuigd zijn, terwijl een wat ingetogener presentatie gezien het onderwerp niet misstaan had. Is hier wellicht sprake van enige overcompensatie om dat ene gebrek - de afwezigheid van Anne's teksten - een beetje weg te moffelen? Zo ja, dan heeft dat niet geholpen. Want hoe meer tijd je besteedt aan het verkennen van deze cd-rom, hoe meer je het gevoel krijgt dat je bij wijze van spreken van boven, van onderen, van voren en van achteren een overdadig versierde, staande lamp inspecteert; maar helaas, de gloeilamp ontbreekt.