Ontneem kijkcijfers hun macht

Als je wilt dat de publieke omroep zich door haar programma's onderscheidt van de commerciëlen, moet je haar niet tot hoge kijkcijfers verplichten. Dan krijg je een soort commerciële staatsomroep, waar de adverteerders de dienst uitmaken. Kijkcijfers zeggen weinig over kwaliteit.

Deze stelling bevat een paradox. Het bestaansrecht van de publieke omroep is juist dat dat er programma's gemaakt worden die de commerciële kanalen niet maken. Wat de inhoud ook mag zijn, de voor de hand liggende reden waarom de commerciële omroep ze niet maakt, is dat ze er te weinig kijkers mee (verwachten te) trekken en dus onvoldoende reclame-inkomsten. Programma's waarvan het succes niet van tevoren vaststaat, of die te specifiek of te diepgravend zijn om een groot publiek te trekken, horen dus bij uitstek thuis bij een publieke omroep. Wanneer er nu tevens kijkcijfergaranties geëist worden, gaat er iets scheef in de logica. Succesvolle programma's vinden hun weg naar de buis ook zonder een publiek bestel.

Betekent dat een marginale rol voor de publieke omroep? Het uitzenden van hoogdravende maar slecht bekeken televisie? Volgens mij niet. Ik zie volop mogelijkheden voor gedegen informatieve programma's, series over wetenschap en cultuur, jeugdprogramma's en experimentele nieuwe vormen. Programma's die wat te melden hebben. Die vraagtekens zetten bij gevestigde inzichten en ordes. Programma's met een ideële en maatschappelijke inslag, zoals De Nieuwe Omroep van Aad van den Heuvel en Walter Etty beoogt uit te zenden.

Maar is dat wel zo? Uit de stroom van telefonische en schriftelijke enquêtes en marktonderzoeken op te maken, zijn adverteerders meer en meer op zoek naar scherp gedefinieerde doelgroepen voor hun reclameboodschappen. Specifieke programma's over cultuur, wetenschap, drama, muziek, dans, toneel konden in dat licht bezien voor adverteerders wel eens veel interessanter zijn dan een diffuus miljoenenpubliek. Misschien liggen de zaken dus net andersom: de publieke omroep moet zich niet naar de adverteerders richten, maar de adverteerders kunnen zich via programma's van de publieke omroep tot specifieke groepen richten.

Wat verwachten we nu eigenlijk van de publieke omroep? Dat is de kernvraag voor het debat in de Kamer van dinsdag. Een publieke omroep met een duidelijke rol in informatievoorziening en maatschappelijke betrokkenheid, of een omroep die veel adverteerders trekt en daardoor inkomsten genereert. Een soort commerciële staatsomroep dus. Ik wens de kamerleden veel wijsheid toe.