Sappig Vlaamse maar venijnige uitvoering van 'De vossejacht'

opinie Hugo Claus heeft als dichter en schrijver een enorme verscheidenheid aan literaire vormen beoefend. Even opmerkelijk is de verscheidenheid aan bronnen die hem hebben geïnspireerd, van de klassieke tragedie tot de moderne Amerikaanse literatuur. Het toneelstuk 'De vossejacht' uit 1972 heeft hij ontleend aan 'Volpone' van Ben Jonson, vriend en tien jaar jongere tijdgenoot van Shakespeare.

Jonson had een voor zijn tijd uitzonderlijk grote kennis van de Griekse en Latijnse literatuur. Zijn bekendste komedie, 'Volpone', is een echo van de antieke dierfabel: Volpone (wat 'de vos' betekent) is een Levantijn, een Turkse koopman uit Smyrna, die in Venetië schatrijk geworden is en nu samen met zijn secretaris Mosca een spel speelt met de hebzucht in de stad waar hij vreemdeling is.

Mosca verspreidt het gerucht dat Volpone stervende is aan de gevreesde longpest, en drie oude, rijke Venetianen maken hun opwachting aan zijn sterfbed in de hoop de erfenis te bemachtigen: de advocaat Voltore ('de gier'), Corbacchio ('de kraai') en Corvino ('de raaf'). De een is bereid hiervoor zijn zoon te onterven, de ander zijn jonge, maagdelijke vrouw toe te vertrouwen aan de lusten die ondanks de longpest hevig onder de lakens van Volpone's sterfbed opspelen.

Claus heeft op zijn bewerking het authentieke Vlaamse patina van Tijl Uilenspiegel en Lamme Goedzak aangebracht, zodat de dierfabel en het schelmenstuk een spetterende symbiose aangaan. Voeg daarbij de hitsigheid die bij Claus' personages elk moment als een kat tevoorschijn kan springen en zijn overbloesemende taal, en je hebt een toneeltekst waar geen woord Frans bij zit.

De Utrechtse Paardenkathedraal en gastregisseur Mark Rietman hebben de mogelijkheden van zo'n toegankelijke tekst volledig uitgebuit. De toeschouwers worden bij binnenkomst verbluft met een decor van glasplaten van Bart Clement, waarop zij zelf zitten en waarop de handeling zich afspeelt.

Alles is doorzichtig en openbaar, maar ook is alles door de lichteffecten (Uri Rapaport) een spiegel waarin de zwarte duisternis weerkaatst wordt die in de zielen heerst. Herman Bolten als Volpone is, of hij zijn weelderig-oosterse pyjamabroek nu uittrekt of aanhoudt, even levenslustig als lichtzinnig.

De combinatie van die twee wordt hem fataal, en daarin ontroert hij ook: Volpone kan teder zijn tegen zijn mismaakte dochter Nana (Harriët Stroet), en een schelm die de boosaardigheid van mensen op een ontwapenende manier blootlegt.

Het ensemble van elf acteurs hield de lijnen die van Jonson naar Claus voeren, voortreffelijk vast. Het typen-achtige, bijna commedia dell'arte-spel van Jonsons personages was in fraai evenwicht met de sappig Vlaamse stijl die buikigheid en gracieuze lenigheid zo fraai combineert. Maar in deze regie van Rietman is het ook nog eens zo, dat de voorstelling ons eigen materialisme met venijnige spot becommentarieert.