Moeilijke relatie met zijn vader oorzaak Mozarts depressies

recensie Je kunt een bibliotheek vullen met literatuur over Mozart, en het houdt nog steeds niet op. Onlangs verscheen een nieuwe biografie over de componist van de hand van de Amerikaan Peter Gay. Gay is geen musicoloog maar een historicus. De geschiedkundige en sociologische aspecten van Mozarts levensgeschiedenis worden daarom extra belicht. Het is echter vooral Mozarts karakter dat de schrijver bezig houdt. Zo ziet hij Wolfgangs precaire financiële situatie niet als hoofdoorzaak van diens latere depressies -die financiële situatie was namelijk zo slecht nog niet. Gay beschouwt veel meer de gecompliceerde relatie tussen Mozart en zijn vader als de belangrijkste depressiebron. Gay doet daarmee een serieuze poging een van de vele mythes rond Mozart uit de wereld te helpen.

Het tweede Mozartboek is grootser van opzet. De Engelse versie van het omvangrijke 'Wolfgang Amadeus Mozart; volledig overzicht van leven en muziek' verscheen in 1991, ter ere van Mozarts tweehonderdste sterfjaar. Het boek is opgedeeld in een grote hoeveelheid secties die ieder gewijd zijn aan een bepaald facet van de Mozartgeschiedenis. Ook in dit boek is de aandacht voor de historische context groot. Zo valt te lezen hoe keizer Joseph II zich na de dood van zijn moeder, keizerin Maria Theresia, ontpopte als een verlicht despoot, maar daarop terugkwam toen de kop van zijn zuster Marie-Antoinette van de guillotine kwam gerold.

Die Franse revolutie zorgde voor een breuk in de modus vivendi van componisten. Mozart zat tijdens zijn diensttijd bij de Salzburger kardinaal Colleredo nog tussen het keukenpersoneel aan tafel, maar slechts enkele decennia later wees Beethoven zijn weldoener prins Karl Lichnowsky de deur omdat iets in diens houding hem niet beviel. De componist werd niet langer geacht het publiek te amuseren, maar genoot de status van een genie.

Over Beethoven verscheen een boek waarin de formule van het bovengenoemde Mozartboek gevolgd wordt. Dit grandioos opgezette werk is geschreven door vier Britse Beethovenspecialisten, onder redactie van Barry Cooper. Verhelderend is het hoofdstuk over de economische situatie in Oostenrijk tijdens Beethovens Weense periode. Inflatie, wisselende valuta, een verwarrende variatie aan munteenheden en constante prijsstijgingen tekenden destijds het financiële leven -mede vanwege de napoleontische oorlogen. Dit werpt een nieuw licht op Beethovens aan paranoia grenzende angst voor geldelijk verlies.

Bij Mozart luidt de essentiële vraag misschien ,,Hoe doet hij het?'' -en bij Beethoven ,,Wat bezielt hem?''. Waarschijnlijk worden er steeds weer nieuwe boeken over de twee componisten geschreven, omdat de antwoorden op die vragen zo moeilijk te geven zijn.