Damast voor het moderne huishouden

Textiel in de vorm van tafelkleden, servetten en theedoeken heeft vaak iets oubolligs en bij het woord 'damast' denk je al snel aan de smetteloos witte tafellakens van je grootmoeder (hoe hield ze die toch zo wit?). Maar het kan ook anders, er bestaat ook modern damast van hedendaagse ontwerpers en kunstenaars als Peter Struycken, Dora Dolz en Marcel Wanders.

Het woord damast duidt op een type weefsel met vaak ingewikkelde figuren, die zijn ontstaan door gebruik te maken van het verschil tussen de ketting- en inslagdraden. Damast moet het van het licht hebben: dankzij het strijklicht ziet men de draden die in horizontale richting gaan, anders oplichten dan de draden in verticale richting, bijvoorbeeld in een helder wit en in een iets donkerder schaduwtint. Daardoor kan men een voorstelling zien in een glad weefsel in één kleur. Als het kleed gemangeld en geperst is, is het effect optimaal.

Damast wordt vanaf het eind van de Middeleeuwen in Europa vervaardigd, en al eerder in China. Aanvankelijk werd damast alleen in linnen en zijde gemaakt, dat mooi, soepel en sterk is en een prachtige glans heeft, later (in de twintigste eeuw) ook in katoen en viscose. In de moderne tijd wordt het gebruik van kleur steeds gebruikelijker, terwijl antiek tafeldamast altijd in één kleur uitgevoerd werd.

Hoewel het tafelgoed sinds de jaren zeventig vrijwel geheel uit de Nederlandse huishoudens verdwenen is, mag het zich nu toch in een bescheiden 'revival' verheugen, vooral dankzij de inspanningen van het Nederlands Textielmuseum in Tilburg. In dit museum, dat gebaseerd is op het concept van het 'museum in bedrijf', krijgen ontwerpers en kunstenaars de kans ontwerpen uit te laten voeren of te experimenteren met de mogelijkheden van de aanwezige machines. De opdrachten, die het museum al sinds 1987 aan kunstenaars geeft, met de bedoeling de machines te laten werken en een eigen textielcollectie op te bouwen, zijn nu speerpunt in het beleid geworden. De kleden, servetten en theedoeken die hier het resultaat van zijn, zijn te koop in de museumwinkel in Tilburg en voor een deel in The Frozen Fountain in Amsterdam.

In de Damastweverij naast het textielmuseum ratelen meer dan honderd jaar oude handweefgetouwen (aangestuurd door ponskaarten), terwijl in het museum de gloednieuwe, geavanceerde weefmachine van Dornier aan het werk is. Met deze machine kan het dessin direct vanuit de computer naar de machine gestuurd worden, een techniek die veel meer mogelijkheden biedt dan de antieke methode en bovendien eenvoudiger in de bediening is.

Het eerste tafellaken dat op deze machine gemaakt werd is het 'millenniumdamast' van Peter Struycken, een abstract ontwerp in ecru katoen. Marcel Wanders, die de Royal Wing Room, de vip-ruimte van het Nederlandse Paviljoen op de Expo 2000 in Hannover, inrichtte, ontwierp daarvoor een tafelkleed in ecru katoen en zilverkleurig lurex. Het werd in Tilburg uitgevoerd, op de Dornier-machine, en is inmiddels ook te koop voor fl.398,-. Kunstenares Dora Dolz maakt een exotisch en vrolijk tafelkleed, geïnspireerd op de Spaanse stad Sevilla. Het is te koop in katoen (ecru) en lurex (zilver) en binnenkort ook in knalrood. Daarnaast zijn er tafellakens van Willeke van Tijn, Harry Boom en anderen.

Rest nog één vraag: hoe krijgen we deze prachtige kleden na het gebruik weer schoon? In Tilburg weten ze daar wel raad mee want naast de weverij hebben ze er ook wasserij, waar wij ons tafelgoed kunnen laten reinigen en kunnen zien hoe handig en grondig onze grootouders dat deden. Helaas ontberen tegenwoordige huishoudens alle ingrediënten om tafelgoed mooi te houden. Zonder mangel, pers en personeel zullen wij het uit moeten besteden aan de wasserij in Tilburg of de stomerij om de hoek en dan maar hopen dat daar geen ongelukjes gebeuren....