J.J. Voskuil is Amsterdam pas laat gaan waarderen

recensie In de hoop te profiteren van het publicitaire rumoer dat zal ontstaan bij de verschijning van J.J. Voskuils laatste Bureaudeel, schreef Onno-Sven Tromp de wandelgids 'Wat doe jij in mijn stad?'. Daarin staan drie routes beschreven door het Amsterdam van J.J. Voskuil en zijn evenbeeld Maarten Koning.

Achterop het boekje stelt Tromp dat de schrijver en volkskundige Amsterdam pas laat is gaan waarderen. Als student Nederlands is hij niet bijzonder van de stad gecharmeerd, hij zou liever 'ergens buiten' gaan wonen. Maar later, als hij is aangesteld bij het P.J. Meertens-Instituut, gaat hij van de stad houden, hoewel hij vindt dat Amsterdam geen romantiek meer heeft. ,,Het zijn schillen van wat er vroeger was', schrijft hij in het tweede deel van 'Het Bureau'.

Om te voorkomen dat zijn wandelingen een zooitje zouden worden, heeft Tromp bij het samenstellen van de routes de geografie terecht boven de chronologie gesteld. Tijdens een wandeling is het ene moment het huis met de kamer van Maartens studievriend David te zien, vlak daarna het pand waar Maarten tien jaar later zijn wetenschappelijke loopbaan begint en vervolgens het universiteitsgebouw waar Maarten en zijn vrienden hun colleges volgen.

Het aardige van het boekje is, dat je nu de plekken kunt opzoeken waarvan je je vaag herinnert dat Voskuil er iets treffends over geschreven had, alleen kon je in die duizenden pagina's onmogelijk meer nagaan wat precies.

Deze ervaring had ik het sterkst bij de eerste wandeling, die langs het oude huisje voert op de Lijnsbaansgracht, waarin Maarten en Nicolien woonden tussen 1957 en 1969, het jaar dat ze naar de Herengracht verhuisden. ,,Vroeger woonden we in een klein huisje in de Jordaan', zegt Nicolien. ,,Aan de ene kant woonde een voddenman, aan de andere kant een kolensjouwer en boven ons een monteur van de tram.'

Voor Maarten Koning mag Amsterdam zijn romantiek verloren hebben, voor de hedendaagse wandelaar die de Jordaan vooral kent als yuppenbuurt, en op de Lijnbaansgracht veel nieuwbouw zal aantreffen, zijn dergelijke passages toch nog buitengewoon romantisch. Net als de nostalgische foto's in het boekje, die bijna allemaal gemaakt zijn door J.J. Voskuil zelf.

Terwijl je verder slentert -'ga bij het postkantoor linksaf'- besef je dat ook literatuur de schillenboer van het verleden kan zijn.