Zoon van Hemingway rook geld

recensie In 1999, honderd jaar na de geboorte van Ernest Hemingway, verschijnt 'De waarheid in het ochtendlicht', een roman van zijn hand. Het is een treurig dieptepunt in een reeks postuum uitgeven romans van de schrijver, die in 1961 omkwam bij het schoonmaken van zijn favoriete geweer. Dit zogenaamde ongeluk was een amper vermomde zelfmoord van een man die al vele jaren kampte met een massief 'writer's block'.

De titel verwijst naar een citaat van Hemingway: ,,In Afrika is iets in het eerste ochtendlicht echt waar en rond de middag al een leugen en heb je voor de waarheid evenveel respect als voor dat heerlijke, met welig groen omringde meer dat je aan de overkant van de geblakerde zoutvlakte ziet. Je bent in de ochtend die vlakte overgestoken en je weet dat zo'n meer er gewoon niet is. Maar nu is het er, echt waar, zo mooi dat je het wel moet geloven.''

Waarschijnlijk is het de bedoeling van Patrick Hemingway, 'zoon nummer twee', dat de lezer gelooft in de fata morgana en in 'de roman' die hij heeft gemeend te moeten destilleren uit Hemingway's manuscript van ongeveer tweehonderdduizend woorden. ,,Wat u hier zult lezen is een roman die tot de helft van die omvang is teruggebracht.'' Op zichzelf is er niets mis mee om bij het voor publicatie bewerken van een manuscript meteen maar een puntenslijper naast het rode potlood te leggen onder het motto 'schrijven is schrappen'. Maar dat schrappen moet niet betekenen dat accenten al te zeer verschuiven. Dat laatste gebeurt hier wel. Zoon Patrick spreekt de hoop uit dat Hemingway's derde echtgenote Mary Welsh het niet al te erg zal vinden dat hij zoveel aandacht besteedt aan Debba, ,,een soort donker tegenwicht voor Mary's steroptreden als een echtgenote die uiteindelijk vijfentwintig jaar als sutti zou branden in een vuur gevoed door gin in plaats van sandelhout.'' Hij ziet hij er kennelijk geen been in om het werk van zijn vader zodanig te manipuleren dat er iets ontstaat dat eerder zijn geestelijk eigendom is dan dat van zijn vader. Helaas lijkt de zoon niet in de schaduw van de vader te kunnen staan, ondanks het feit dat hij zich met niemand minder vergelijkt dan met Vergilius, die naar zeggen van Suetonius de gewoonte had om ,,elke dag een groot aantal verzen te dicteren die hij 's morgens had gedicht, waarna hij de rest van de dag bezig was ze terug te brengen tot een heel klein aantal, daarbij geestig opmerkend dat hij zijn gedichten bijwerkte zoals een berin haar jong met veel likken geleidelijk aan schoon kreeg.''

Wellevend merkt de zoon vervolgens op dat alleen Papa Hemingway zelf zijn onvoltooide manuscript had kunnen bewerken tot de 'Ursus Horribilis' die het had kunnen worden. Wat hijzelf presenteert met zijn selectie is ,,(...) het teddybeertje van een kind. Ik neem het nu altijd mee naar bed en zeg dan: ik ga slapen, ik ben moe, sluit mijn beide oogjes toe, Heere, houd ook deze nacht over mij de wacht en God zegene je, Papa.''

Deze laatste paar zinnen klinken aandoenlijk bescheiden en hartbrekend liefdevol. In werkelijkheid tonen ze haarscherp aan dat zoon Patrick heel goed weet dat hij de nagedachtenis aan zijn vader geen goed doet met deze publicatie.

Hemingway senior is misschien in de ogen van de hedendaagse lezer een soort mythische macho, hij blijft een man van grote zelfkritiek. Daarin schuilt zijn kwaliteit en zijn doem. De man die de literatuur een geheel nieuwe wending gaf met zijn schijnbaar simpele, sobere stijl en zijn 'montagetechnieken', had besloten niets te doen met al die pagina's manuscript. Kennelijk vond hij ze niet goed genoeg voor publicatie. Het zij zo, zou men denken.

Maar helaas is het niet zo. De zoon, of de Hemingway Foreign Rights Trust, die de nalatenschap beheert, beseft dat Hemingway handelswaar is. Men ruikt geld, en wat maakt het uit of Hemingway zich omdraait in zijn graf?

Een liefhebber van het werk van Hemingway doet er goed aan 'De waarheid in het ochtendlicht' te mijden. Er staat genoeg belangwekkends te lezen in het werk dat Hemingway zelf heeft laten uitgeven.