Opticien blij met vergrijzing in Nederland

recensie Ruim de helft van de bevolking draagt een bril, of contactlenzen. De meesten doen dat niet graag - het is om beter te zien, en zelden om er mooier van te worden. Animo voor modieuze brillen en een nieuw uiterlijk is er nauwelijks. Gemiddeld een keer in de vier of vijf jaar sleept de brildrager zich naar de opticien voor een meting en een nieuw modelletje. Dat bijna altijd lijkt op het vorige.

Aan de brillenwinkel zal het niet liggen. Er zijn er veel, ongeveer 2000 in heel Nederland. Ze timmeren aan de weg met prijsacties, hippe en zelfs sexy modellen en hypermoderne meetapparatuur. Wat de meting betreft, hoeven de brildragers niet eens naar de oogarts. Die hebben overvolle wachtkamers en voor een brilrecept alleen is het niet nodig naar de dokter te gaan. Een opticien of zijn hogeropgeleide collega optometrist, heeft apparatuur waarmee de lenssterkte kan worden vastgesteld, maar ook eventuele ziektes en afwijkingen als glaucoom of lui oog. In die gevallen wordt de klant verwezen naar de oogarts. Kinderen en oudere mensen wordt wel aangeraden om eerst naar de oogarts te gaan.

Zeventig procent van de brildragers gaat voor een bril rechtstreeks naar de optiekwinkel. Dat zal oplopen tot 90 procent, als binnenkort het beroep optometrist een wettelijke status krijgt. Een optometrist heeft afspraken met de oogartsen over de taakverdeling. Grofweg komt het erop neer dat de opticien de bril aanmeet, de optometrist de oogmeting verricht en goed kijkt naar eventuele andere afwijkingen. De oogarts is er voor oogziekten.

Prof. Keunen van het Nederlandse oogartsengezelschap is voorstander van de nieuwe taakverdeling, zeker met het oog op de volle wachtkamers. ,,Oogartsen moeten geen dingen doen die ze aan de optometrist kunnen overlaten.'' Tot nu toe is het naar zijn weten nooit echt fout gegaan als mensen rechtstreeks voor een oogmeting naar de opticien gingen. Die deed zijn werk naar behoren. Maar met de optometrist zijn duidelijke afspraken gemaakt. ,,Je kunt hoogstens zeggen dat een oogarts geen commercieel belang heeft. Bij min een half hoef je van de oogarts nog geen bril, maar ik kan me voorstellen dat een opticien dan zegt: misschien kunt u het eens proberen.''

De seniorenmarkt is voor de optiekhouders de belangrijkste groeimarkt: boven de 45 jaar heeft 90 procent een bril nodig. Boven de 55 jaar moet 99 procent aan de bril. Met het oog op de vergrijzing zit de opticien handenwrijvend te wachten. Nederlanders kopen gemiddeld een keer in de vier jaar een nieuwe bril en gaan daarvoor naar de optiekwinkel. ,,De voornaamste reden is dat ze anders de armen moeten verlengen om de krant te kunnen lezen, of dat het oude montuur stuk is. Voor een nieuwe collectie met modekleuren alleen zie je ze niet'', zegt een opticien.

Ongeveer zestig procent van de optiekmarkt bestaat uit zelfstandige opticiens. De rest wordt gevuld door de winkelketens met onder meer Hans Anders, Pearle, Het Huis en nieuwkomer Specsavers. De grootste keten Hans Anders is er voor het onderste marktsegment. Een montuur kost 75 gulden, de prijs van de glazen varieert, maar wordt ook zo laag mogelijk gehouden. Ook Specsavers houdt de prijs laag. Het concern heeft nu drie vestigingen in Nederland (Gouda, Haarlem en Breda, en wil dit jaar met 15 winkels uitbreiden. In Engeland zijn ze marktleider, met 355 vestigingen. De Engelsen kopen iedere twee jaar een nieuwe bril. Niet dat ze modebewuster zijn, maar brillen zijn er veel goedkoper en bovendien vergoedt het ziekenfonds iedere twee jaar een nieuw montuur. ,,Ik kan me voorstellen dat Nederlanders geen zin hebben om steeds opnieuw duizend gulden uit te moeten trekken voor een nieuwe bril'', zegt de woordvoerder van Specsavers. Met scherpe prijzen, gecombineerd met veel aandacht voor de oogmeting, wil Specsavers een plek veroveren op de markt tussen Hans Anders en het bijna net zo grote filiaalbedrijf Pearle. ,,We willen ze veel vaker in de winkel krijgen, ongeveer zoals het is gegaan met zonnebrillen. Dat is een mode-artikel geworden, waarvan mensen er per seizoen een of meerdere kopen en waar ze graag mee gezien worden.'' Specsavers wil af van de onduidelijke prijzen. In veel optieken vormt het montuur pas de beginprijs. Daarna volgt een ondoorzichtige optelsom van soorten glas en bewerkingen, en een schrik bij de kassa.

Alle opticiens hopen dat hun klanten vaker langskomen voor een nieuw model. In de praktijk doen de klanten dat schoorvoetend; hoogstens een bril erbij voor een sport of een hobby, een enkeling uit mode-overweging. Aan de diversiteit van monturen ligt het niet. Naast de echte brillenfabrikanten brengen bekende modemerken en sportmerken met hun tassen, horloges en andere acccesoires ook steeds nieuwe collecties brillen uit.

Slecht 5 procent van de brillen (meestal de simpele leesbrilletjes) wordt aangeschaft in de warenhuizen. Tegen de verkoop van contactlenzen in niet-gespecialiseerde winkels hebben de oogartsen en de opticiens protest aangetekend bij het ministerie van volksgezondheid.

De zelfstandige opticiens hebben zich gespecialiseerd als optometrist, in designmerken, contactlenzen of zeer uitgebreide klantenservice. Of ze proberen van alles een beetje te doen: prijsacties, merkbrillen, klantgerichtheid, een uitgebreide afdeling voor kinderbrillen, of juist voor oudere klanten. Slechts enkele opticiens doen het precisie-slijpwerk nog zelf; de meesten bestellen de glazen na de meting bij de groothandel en beperken zich tot monteren en bijslijpen.

Wanneer moet je een bril? Grofweg als er problemen zijn met lezen, of als er sprake is van vermoeide ogen of hoofdpijn. Jongeren kiezen vaak voor contactlenzen. Er zijn contactlenzen die geschikt zijn voor kinderogen vanaf 12 jaar, maar volgens de opticiens hangt het van het kind af of het echt goed werkt, aangezien contactlenzen een zorgvuldige hygiënische behandeling vergen.

Veel opticiens hebben een website op internet, onder eigen naam, of op te zoeken via de zoekmachine ilse (www.ilse.nl) Hans Anders heeft een (zeer beperkte) ogentest, een montuurshow en adviezen: www.hansanders.nl.

Specsavers is op te zoeken via www.specsavers.nl.