Met de rug naar Parijs

recensie Redder van Bretagne en de Keltische cultuur werd Alan Stivell genoemd, toen hij in de jaren zeventig en tachtig traditionele muziek met progressieve rock vermengde. Stivell, die toen met de snaren van zijn Keltische harp een legendarische status bijeen tokkelde, zit nu aan een tafeltje in een Hilversums familiemotel. In wat moeizaam Engels vertelt de zanger-muzikant hoe hij op zijn twintigste album 'Back to Breizh' terugkeerde naar het geliefde Bretagne, en nu juist weer de wereld intrekt voor concerten. ,,Het is druk. Ik heb weinig tijd om boeken te lezen, of gewoon op mezelf te zijn, vooral ook doordat ik mijn eigen manager ben.'' Zijn goedgevulde agenda brengt Stivell zaterdag in Tilburg, en bezorgde hem de afgelopen maanden optredens in België, overal in Frankrijk, en in Breizh, Bretagne. Een vaste fanschare volgt hem, al zijn de zalen niet meer zo groot als in de jaren zeventig, toen zijn naam enorm was. Het befaamde Olympiaconcert dat Stivell in 1972 in Parijs gaf, zorgde voor een enorme opleving van de Bretonse cultuur, een jaar later riep het Britse muziektijdschrift Melody Maker het album 'Chemin de terre' uit tot beste van het jaar.

Sindsdien is Stivell verschillende kanten opgedoken. Hij dook in de traditie, werkte samen met Kate Bush en vermengde op het album 'Brian Boru' (1995) zijn eigen verleden, loops en techno-rock met Afrikaanse muziekinvloeden. ,,Bretonse zeevaarders zakten vroeger al via Frankrijk en Spanje af naar Afrika. Als dat werkelijke contact bestaat, zijn muzikale verbindingen ook niet zo gek.'' Toch is Stivells horizon gelijk gebleven, ook die zeelieden uit Bretagne keerden immers altijd weer terug, zoals Stivell in het zeemanslied 'Back to Breizh' met volle zeilen betoogt. Een lied waarin ook 'die verdoemde Parijzenaars' nog even een sneer krijgen, omdat ze niet begrijpen dat Bretagne nooit overstag zal gaan. ,,Tegenwoordig loopt het contact met Parijs beter: de buitenwereld beseft hoe serieus wij onze cultuur nemen, we krijgen steeds meer het respect dat we verdienen.''

Stivell, in 1944 geboren als Alan Cochevelou, groeide zelf op in Parijs. ,,Ik leerde er klassiek piano spelen en luisterde naar Edith Piaf.'' Een keurige jeugd, maar desondanks was er een gemis, dat concreet werd toen zijn vader, herondekker van de Keltische harp, een instrument voor hem bouwde. Stivell gaf vanaf zijn elfde jaar concertjes, verdiepte zich in de Keltische muziek en begon de Schotse doedelzak te bespelen, evenals de Ierse fluit. ,,Ik was gefascineerd door een wereld waarin ik niet leefde maar wel thuishoorde.'' In het openingsnummer 'Vers les îles et villes de verre' van 'Back to Breizh' zingt hij: 'Als kind kreeg ik niet de kans om op de gronden van mijn vaders te leven'. De bossen en de heuvels, het licht als het regent: 'dag en nacht spookte Bretagne door al mijn gedachten'. Stivell was vastbesloten het land te herontdekken, leerde de taal, las boeken van auteurs uit die streken, en liftte naar Bretagne. 'Ik trilde en huilde / alles leek magisch, mijn idee van het paradijs'. Sindsdien leeft hij met zijn rug naar Parijs, en met de ogen op zee gericht, want daar, achter de Gallische zee, 'waarop onze mensen drieduizend jaar hebben geleefd met de zeemeeuwen', wonen de Keltische broeders. ,,Het is waar dat wij ons sterker verwant voelen met hen dan omgekeerd. Maar dat kan geen dromen stoppen.''

Soms, zoals in de suite 'Amoricaine', zingt Stivell vol irritatie over de eigendunk die Parijs uitstraalt, over de buitenwereld die folklore wel grappig vind maar de beschaving erachter negeert. Maar dat zijn enkel kleine oprispingen, want tegelijkertijd weet Stivell dat zijn cultuur de grote lijnen overziet. Aan Parijs en Brussel, de eenwording van Europa heeft hij geen boodschap. Liever bezingt hij Brian Boru, die van 1002 tot 1014 koning van Ierland was, Münster tot een eenheid maakte en Ierland deed leven, 'My soul, my love, over the sea you lie'. Leeft Stivell dan enkel in het verlangen naar een wereld die voorbij is? ,,Nee, ook de toekomst is belangrijk, het derde millennium waarin we de aarde moeten behouden. Natuurlijk leef ik in het heden. Ik zwem in een wereld vol klanken, pik eruit wat me bevalt. Techno of dance, daar haal ik momenteel mijn invloeden vandaan. Heel erg nú.''

'Back to Breizh' verscheen bij Culture Records. Stivell speelt op het Folkfestival in Tilburg za. om 19.30 uur in 013. Verder in Tilburg: vrij 'Casa Portuguesa' in 013, za in 013 'The Celtic Connection'; zo in 013 'New folk adventure'. Info: 'www.folkfestival.nl' of 013/5801424.