Lijk in de kast

recensie De ondergang van NBBS Reizen is een teken aan de wand. Reisorganisaties zonder voldoende spek op hun rug of met de 'verkeerde' specialisaties gaan zware tijden tegemoet door de onverwachte instorting van de boekingen.

Het aanstaande faillissement van NBBS is ook in de reiswereld als een bom ingeslagen. Vier jaar geleden vierde het 'Nederlands Bureau voor Buitenlandsche Studentenbetrekkingen' (wie wist dat nog?) in Leiden het 70-jarig bestaan. Het is daarmee een van de oudste en bekendste touroperators in Nederland. Toenmalig verkeersminister Jorritsma, ooit zelf op een reisbureau begonnen, wenste NBBS in een jubileumboek toe in de toekomst vooral 'even vindingrijk en succesvol als in het verleden' te zijn. Het heeft niet zo mogen zijn.

Feit is dat NBBS het 'studentikoze' imago nooit heeft kunnen afwerpen. Pas in 1972 werd de Nederlandse Studenten Raad, de moeder van NBBS (geleid door Leidse corpsballen), ontbonden en werden er professionele managers binnengehaald. Het is het begin van commercieel denken. Maar niet van harte. De woorden 'bedrijf' en 'winst' werden nog lange tijd angstvallig vermeden. Daarover praten was binnen NBBS absoluut not done. In plaats daarvan werd bijvoorbeeld eufemistisch gesproken over 'continuïteitspremie'. In de jaren tachtig werd het accent eindelijk gelegd op omzetgroei en automatisering en in de jaren negentig op het zo noodzakelijke rendement. In 1993 werd de stichting NBBS omgevormd in een echte BV. Maar toen was het al te laat om de moordende concurrentieslag en schaalvergroting in de reisbranche met de flinterdunne marges te kunnen volgen.

Het topmanagement reageerde als een kat in het nauw. Fout werd op fout gestapeld. Zo werd er volledig misgekleund met de ICT-systemen, maar er zijn ook verkeerde keuzes gemaakt op marketinggebied. De primaire doelgroep (studenten en hoger opgeleide jongeren) werd verwaarloosd, internet werd niet doortastend aangepakt en andere verkoopkanalen in samenwerking met partners als Postkantoren en Veronica liepen op een mislukking uit. Het ijzersterke NBBS-merk begon te 'zwalken' en vervreemdde van de traditionele klanten. Kortom, de eigen identiteit werd verloochend. De kosten liepen steeds verder op en het bedrijf belandde in de rode cijfers.

Toen de commissarissen eind vorig jaar (veel te laat) ingrepen, was het kwaad al geschied. Algemeen directeur Joop van Putten werd op non-actief gesteld en een externe interim-directeur, Bart van der Zijl, probeerde nog te redden wat er te redden viel. Hij reorganiseerde, sneed en slankte af. En NBBS werd in de etalage gezet om de levensreddende kapitaalinjectie te krijgen. Oad, BCD (Fentener van Vlissingen), Sudtours, ze kwamen allemaal langs om NBBS voor een prikkie over te nemen. Uiteindelijk was alleen marktleider Travel Unie bereid om het gat van een slordige fl.15 miljoen bij NBBS te dichten en de reisorganisatie met de 55 - verouder de - reiswinkels voort te zetten, mits uiterlijk 18 oktober van dit jaar aan een aantal financiële en operationele voorwaarden zou worden voldaan (Travel Unie wil natuurlijk geen 'lijken in de kast' kopen). Het leek erop dat dit ging lukken.

Totdat Amerika op 11 september in brand werd gezet en de wereldwijde terreurdreiging vakantiegangers en zakenreizigers even thuishoudt. De inkomsten van NBBS zakten als een plumpudding in en er ontstonden acute liquiditeitsproblemen. Huisbankier ING werd zenuwachtig en probeerde Travel Unie over te halen de knoop eerder door te hakken. Daar gingen de (Duitse) commissarissen van deze multinational - begrijpelijk - niet op in. Er restte ING niets anders dan de geldkraan dicht te draaien en het NBBS-krediet op te zeggen. Daarmee is het doek na bijna 75 jaar gevallen. Hooguit kan er straks nog wat uit de failliete boedel worden gered.

Travel Unie valt niets te verwijten. Het is logisch dat die in deze moeilijke periode geen ondoordachte risico's kan nemen. Het is puur mismanagement en wanbeleid in het verleden die NBBS nu de das hebben omgedaan. De plotselinge crisis in het toerisme is slechts de bekende druppel. Gelukkig krijgen gedupeerde vakantiegangers hun geld terug van het Garantiefonds (SGR). Met een vermogen van zo'n fl.150 miljoen kan die (record)schade van naar verwachting circa fl.10 miljoen makkelijk worden opgevangen. Weer eens een tastbaar bewijs dat het loont om uitsluitend bij SGR-deelnemers een reis te kopen.

Wie is het volgende slachtoffer?, vraagt de reisindustrie zich bezorgd af. Er circuleren namen van meer bedrijven in de gevarenzone, groot en klein. Maar zover is het nog niet. Er worden drastische maatregelen, waaronder werktijdverkorting, genomen om de ellende de baas te blijven. Een reden temeer voor reisorganisaties om snel verder te professionaliseren en een financiële buffer op te bouwen. Nog meer allianties en fusies, meer veiligheid en informatie om onzekerheid en angst bij de aarzelende consument weg te nemen, maar ook hogere reissommen lijken onvermijdelijk.

Voor de 500 NBBS-medewerkers is de hoop vervlogen. Hun historische idealisme en eigenzinnige 'wij-gevoel' hebben het definitief moeten afleggen tegen de keiharde realiteit anno 2001. Eigenlijk is NBBS altijd al een 'lijk in de kast' geweest, dat op eigen kracht niet kan overleven. En dat is dood- en doodzonde.