Op de biecht volgt zelden opluchting

recensie Bekenteniskunst, zo zou je de films (zeker de latere films) van de sinds 'Fanny en Alexander' (1982) teruggetrokken levende Zweedse regisseur Ingmar Bergman kunnen noemen. Het zijn openbare biechten, publieke therapiesessies -al volgt op de biecht zelden de opluchting en leidt de therapie niet vaak tot genezing. Puttend uit zijn eigen leven belicht Bergman morele thema's als overspel, echtscheiding, verwaarlozing en mishandeling van kinderen.

En hoewel er in de zware gesprekken waarin zijn personages hun falen en frustraties onder de loep nemen altijd een uur der waarheid komt, helpt hen dat verder niet. En de toeschouwer evenmin. De gemiddelde Bergman-klassieker verlaat je geraakt, maar ook net wat zwaarder belast dan toen je ervoor ging zitten.

En zo is het ook bij 'Faithless', een film van Liv Ullmann naar een script van de oude meester. In de eerste scène maken we kennis met een oude schrijver die hier onverhuld Bergman heet en wordt gespeeld door Erland Josephson, die al vaker optrad als Bergmans alter-ego. In zijn worsteling om een vroegere fatale verhouding met een getrouwde vrouw op schrift te stellen, roept de schrijver een veertigjarige actrice tot leven die de rol van de vrouw op zich neemt en hem de geschiedenis vertelt. Hoewel het zijn verleden is dat we zo via haar ogen te zien krijgen, suggereert deze vertelstructuur dat hij haar verhaal optekent.

Het is een treffende vertroebeling van het vertelperspectief in een verhaal dat draait om ontrouw, leugens en bedrog.

Geregisseerd door Bergman-actrice Liv Ullmann is 'Faithless' onmiskenbaar een Bergman-film geworden. Net als klassiekers als 'Herfstsonate' en 'Scènes uit een huwelijk' steunt de film op het indrukwekkende acteerspel. De gezichtsuitdrukkingen spreken boekdelen. Actrice Lena Endre schittert van begin tot einde met haar ogen die luchthartig twinkelen van plezier als ze aan haar avontuurtje begint en donker kleuren van ellende wanneer ze verhaalt over het verdriet van haar dochtertje. Maar ook Erland Josephson ontroert met zijn van ouderdom wegzakkende wangen en naar binnen gerichte droeve blik.

Wat de vrouw vertelt aan de schrijver is geen mooi verhaal, opvallend weinig vleiend voor de mannen die er een rol in spelen en dus ook voor Bergman zelf. Ullmann leidt de film in met een citaat van Botho Strauss waarin echtscheiding de ergste mislukking wordt genoemd en dat is wat je bijblijft. Maar daarnaast ben je, net als bij die eerdere Bergman-films, ook een beetje ongeduldig bij al dat zwelgen in een noodlot dat toch welbewust wordt opgezocht.