Tip 1: Wees geen pretparkvader

recensie Mannen hebben moeite een leven met hun kinderen op te bouwen na een scheiding. De breuk met het gezin komt voor velen als een donderslag bij heldere hemel. Vaders die altijd al meedraaiden in het huishouden blijken na scheiding een hechtere band te houden met hun kinderen dan de vaders op afstand. Psycholoog Vincent Duindam geeft advies.

Hij schold haar antwoordapparaat helemaal vol. ,,Ik had nog foto's en schilderijen van haar. Ik heb alles in mijn auto gegooid en stak alles voor haar huis in de fik'', verklaart Steven (32) in 'Een nieuwe start', het handboek voor gescheiden vaders van psycholoog Vincent Duindam en journalist Marike Vroom, dat vanavond wordt gepresenteerd in de Amsterdamse Balie.

Adriaan (48) doet een aantal pagina's verderop zijn verhaal: ,,Mijn vrouw is totaal doorgeslagen. Voor alles spant ze nu een rechtszaak tegen me aan. Onze drie kinderen zijn aan haar toegewezen en op allerlei slinkse manieren wil ze voorkomen dat ik ze op bezoek krijg.''

Vaders kunnen het boek bij paniek uit de kast trekken, zegt Vincent Duindam, 'mannenonderzoeker' aan de Universiteit van Utrecht. ,,Er komt zoveel kijken bij een echtscheiding. En voor mannen komt een echtelijke breuk vaak als een donderslag bij heldere hemel.''

In Nederland scheiden jaarlijks tussen de achttien- en negentienduizend vaders van minderjarige kinderen, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS). In twee derde van de gevallen is het de vrouw die aanstuurt op scheiding. In 1997 leidde een aantal scheidingen tot fatale afrekeningen. Vrouwen werden vermoord. Het ministerie van justitie vroeg het Fiom, een organisatie voor psychosociale hulp aan gezinnen, een onderzoek te doen naar de oorzaken van die mannelijke woede. Het Fiom gaf vervolgens Duindam de opdracht om het onderzoek uit te voeren. Gedurende een jaar bezocht hij mannengroepen van de organisatie. Daar trof hij, naast de extreme gevallen -mannen die een mes ter hand namen bij de confrontatie met hun ex- ook 'gewone' mannen. De verhalen van die mannen waren de aanleiding tot het schrijven van het handboek.

,,Het viel me op dat de vaders verdriet hadden; ze voelden zich moedeloos en machteloos. In veel gevallen was de relatie tussen de ex-partners geheel verziekt.'' Het handboek is een steun in de rug voor de ontredderde vaders. Daarnaast kan er een preventieve werking van uitgaan voor de potentieel agressieve mannen, denkt hij.

In het boek wordt uiteengezet welke juridische mogelijkheden er zijn, hoe de scheidingsprocedure verloopt en hoe omgangsregelingen met kinderen bedongen kunnen worden. Duindam: ,,Een slepende juridische procedure sloopt ouders en kinderen. Dat moet je vermijden. Scheidingsbemiddeling biedt een goed alternatief. Door met elkaar te praten, kun je de scheiding zo lang mogelijk buiten het juridische systeem houden.''

Eenmaal in de juridische maalmolen, blijken door de rechter opgelegde omgangsregelingen in de praktijk soms weinig voor te stellen. Duindam kwam tijdens zijn onderzoek veel mannen tegen die hun kinderen niet konden zien doordat hun ex-vrouw dat belette. Vaak had de rechter wel een omgangsregeling vastgesteld. De belangengroep 'dwaze vaders' vindt dat de politie erop af gestuurd moet worden om omgang af te dwingen. Duindam vindt dat geen oplossing. ,,Het is beter om tot een overeenkomst te komen.''

Uit een in het handboek aangehaald onderzoek blijkt echter dat dertig tot veertig procent van de gescheiden vaders hun kinderen niet meer zien. De 'dwaze vaders' en feministische groepen steggelen al jaren over de oorzaak. Zijn het de moeders die moeilijk doen en de kinderen bestoken met slechte verhalen over papa, of zijn het de vaders die simpelweg niet geïnteresseerd zijn in hun kroost? Duindam: ,,Uit onderzoek blijkt niet wie de schuld heeft''.

Naast de juridische en praktische informatie -waaronder tips voor het vinden van een nieuwe partner door middel van een contactadvertentie- wordt ook ingegaan op de gevoelens die gepaard gaan met een scheiding. Een plek om die gevoelens te luchten zijn de 'vadergroepen' van instanties als het Riagg en het Fiom. ,,Tijdens de praatgroepen zagen mannen vaak voor het eerst wat hun aandeel was geweest in de verstoorde communicatie binnen het huwelijk.'' Om de kinderen te sparen geeft Duindam tips voor de communicatie met en omgang tussen de gescheiden vader en zijn kind. 'Wees geen pretparkvader', luidt een van de adviezen. Duindam: ,,Je ziet vaak dat vaders die tijdens het huwelijk een aandeel in de zorg voor de kinderen op zich namen, ook na de echtscheiding veel van hun kinderen zien''.

Vaders die veel werken en weinig met de kinderen van doen hebben, krijgen na de scheiding een wat moeizamere relatie. Ze hebben de kinderen echt 'op bezoek'. Een uitje naar Artis of een pretpark is voldoende voor deze mannen.'' Duindam onderzoekt al langere tijd hoe het de zorgende vaders in Nederland vergaat. ,,Je ziet in toenemende mate dat mannen parttime werken, zodat ze voor hun kinderen kunnen zorgen. Tien jaar geleden werkte twee procent van de vaders parttime, vandaag de dag is dat vier procent. Binnen een paar jaar is dat misschien wel tien procent. Des te gelijkwaardiger de relatie tussen mannen en vrouwen voor en tijdens het huwelijk is, des te beter het kind de scheiding verwerkt.''

Duindam is ervan overtuigd dat de sociale en maatschappelijke omstandigheden in Nederland ideaal zijn voor een evenwichtige verdeling van de zorg- en werktaken.

Het aantal echtscheidingen per jaar in Nederland groeit echter. Sommige onderzoekers voorspellen Amerikaanse toestanden, waarbij een op de twee mensen gescheiden is. ,,Nederland is een van de weinige landen waar parttime werken mogelijk is. Daarnaast is de cultuur sterk gericht op het gezin, wij hebben geen kostscholencultuur. Het is daardoor makkelijk voor een man om mee te helpen met de zorg voor de kinderen. Hopelijk voorkomen deze sociale omstandigheden een al te grote vlucht van het aantal echtscheidingen.''