Velimir Chlebnikov ontraadselt de wereld via de ziener Zangezi

recensie ,,Horen jullie me wel? Horen jullie mijn spraak, die jullie verlost van de boeien van de woorden?' De ziener Zangezi schreeuwt deze zinnen vanaf zijn geliefde plek: een ruige klip, die boven de velden verrijst. Vanaf die plek slingert hij zijn visioenen, die klinken als toverspreuken, de wereld in. Visioenen waarin de wereld is teruggebracht tot woorden, klanken en getallen die in een ingewikkeld gevecht gewikkeld zijn. Zangezi vangt mensheid en geschiedenis in de oerwetten van de taal.

Zangezi is bedacht door Velimir Chlebnikov, de futuristische dichter uit het begin van de vorige eeuw. Zangezi is Chlebnikov. In al zijn werk was het de dichter erom te doen de wereldraadselen in hun talige bestanddelen te ontleden. Veel van zijn bevindingen legt hij in de mond van Zangezi, de hoofdpersoon in het lange, gelijknamige gedicht dat hij niet lang voor zijn voortijdige dood schreef en dat nu door Aai Prins in het Nederlands is vertaald. 'Zangezi' zit vol geniale invallen, onnavolgbare klankexperimenten, hysterische bezweringen en magistrale grappen. De vertaling is een meesterstuk.

Chlebnikov was niet geschikt voor deze wereld. Al mag hij over plaats en tijd van zijn geboorte niet klagen. Zijn dichterschap rijpte in de jaren tien in Rusland, toen daar niet alleen oorlog en revolutie heersten maar het land ook explodeerde van het poëtische talent. Chlebnikov werd opgenomen in de rijen der futuristen onder leiding van Majakovski. Hij was echter verstoken van elke praktische zin. Hij zwierf ziek en berooid door het verscheurde land. Hoe hij heeft kunnen werken, is een raadsel. In 1922 bezweek hij, 36 jaar oud.

Zijn werk wordt wereldwijd nog altijd bestudeerd. Zo nu en dan verschijnt er weer een brokstuk in het Nederlands. Het wordt tijd voor een enigszins compleet overzicht. Aai Prins heeft zich met Zangezi opgeworpen als een ideale vertaalster.