Aardse kunst over 'alle dingen nieuw'

De schrijver van het bijbelboek Openbaring tekende de woorden 'Zie Ik maak alle dingen nieuw' op. Zijn visie op deze goddelijke belofte verschilt met de hoop van vandaag. Achttien fotografen brachten hun 'nieuw begin' in beeld.

Geen enkele foto van een heilige stad, een nieuw Jeruzalem, neerdalend uit de hemel, van God, getooid als een bruid die voor haar man is versierd. De tekst uit het laatste bijbelboek -het motto voor de Kunstprijs Bijbels Museum 2001- werd door meer dan honderd fotografen aards benaderd. Achttien genomineerden tonen met 45 foto's hun realistische visie op hoop.

Het gros legt de nadruk op 'Zie, Ik máák alle dingen nieuw', wat indirect een -soms goddelijke- belofte betekent. Een paar kiezen voor het zien uit de tekst en blijven daardoor dicht bij de werkelijkheid.

Chris Keulen stuurde foto's op van een plek zonder hoop: een Rwandees vluchtelingenkamp. Een moeder zit op de grond, haar pasgeboren baby op schoot. Mensen lopen voorbij, een passant kijkt vluchtig naar het tafereel. ,,Het is voor mij een foto van de wedergeboorte'', schrijft Keulen. ,,Er is geen toekomst en toch is er leven, eventueel óverleven. De baby geeft hoop, de strijd is misschien niet verloren.''

In deze lijn kwamen veel foto's binnen van zwangere vrouwen en pasgeboren baby's. Een krachtige, maar ook een zeer voor de hand liggende invulling van het thema, oordeelde de jury. Zij wilden verrast worden, uitgedaagd. En om aan het denken te worden gezet, zijn 'gewone' beelden -hoeveel ze dan ook mogen spreken- voor een kunstprijs vaak niet voldoende. Deze prijs, ingesteld in 1990, moet juist de weg vrij maken om de bijbelse teksten met nieuwe ogen te lezen.

,,Wanneer passages niet meer uitsluitend of vooral herinneringen oproepen aan zondagse kerkdiensten, wierook of bidden voor het eten, ontstaat ruimte voor nieuwe, prikkelende of zelf schokkende interpretaties'', aldus de jury.

Bij een aantal fotografen zijn de herinneringen aan een kerkelijk leven schijnbaar zo vervaagd, dat ze de hoofdletter uit het bijbelse motto laten verdwijnen. De goddelijke Ik maakt plaats voor het menselijke, waardoor de invulling heel dicht bij de harde realiteit komt. Peter Bloks foto's zullen de jury zeker verrast hebben. Ze hangen in een afgezonderd kamertje in het Bijbels Museum, misschien wel om het controversiële karakter van zijn productie. ,,Alles kan tegenwoordig gemaakt worden; het gemaakte lichaam, het 'vernieuwen', veranderen van het lichaam'', schrijft Blok. Als symbool van de maakbaarheid brengt hij transseksuelen in beeld die ongegeneerd al hun vrouwelijkheid laten zien.

Net als Blok gebruikt ook Annelies Rigter de werkelijkheid als startpunt. De 'blubberige modder' is alles wat vorig jaar overbleef van het dorpje Ruigoord, dat met de grond gelijk werd gemaakt. De foto lijkt troosteloos, maar ook is hier het begin van iets nieuws: ,,Tijdens de wandelingen die ik maakte na deze vernieling van de natuur kwam ik slechts de barre vlakte tegen. Niets groeide er meer. Ik heb toen foto's gemaakt van de aarde, blubberige gezonde aarde. Als de bouw van de geplande haven niet zou doorgaan, kon hier weer van alles groeien.'' Op haar door de computer bewerkte foto, zit een meisje op een torenhoge -hemelse- stoel. De stoelpoten staan in het modder van het natuurgebied van Ruig oord. Het meisje symboliseert de schepping van het nieuwe leven: ,,Haar ontluikende seksualiteit, de papavers en de vruchtbare aarde''.

De meest letterlijke visie op de bijbeltekst komt van Rob Nypels, die zelf de plaats van God lijkt in te nemen en tegen de toeschouwer zegt: 'Zie, ik, Rob Nypels, maak alle dingen nieuw'. Zijn drieluik is geïnspireerd op regels uit het Florentijns dagboek van de dichter Rainer Maria Rilke. Wachtend op de dood vraagt hier een meisje aan haar broertje of hij haar nog even alleen wil laten in de tuin: om te kunnen kijken. Vooral de intensiteit van de eenvoud beviel de jury. Nypels verandert in zijn drieluik onder andere een fragment natuur zodanig dat je er wel naar móét kijken om te ontdekken welk beeld hij oorspronkelijk heeft gebruikt. ,,Een landschap dat een wereld op zichzelf is, een wereld die nergens op lijkt, maar die de beschouwer prikkelt tot het verkennen en ontwerpen van eigen vergezichten'', vindt de jury, die Nypels dan ook als winnaar koos.