Twee Spinozabiografen aan elkaar gewaagd

recensie Lange tijd verscheen er helemaal geen Spinoza-biografie, en ineens verschijnen er twee kort na elkaar, beide van Engelse auteurs en beide al snel vertaald in het Nederlands. Eerst kwam 'Spinoza. Mijn leven volgens de rede', van de filosofe Margaret Gullan-Whur (uitg. Lemniscaat). Trouw besteedde er op 12 mei jl. uitvoerig aandacht aan. Kort geleden kwam 'Spinoza' uit, van Steven Nadler. Hoewel dit boek in Engeland een jaar na het eerdergenoemde werd gepubliceerd, verwijst Nadler nergens naar Gullan-Whur.

Het resultaat is in beide gevallen van een bewonderenswaardige degelijkheid, en dat maakt een keuze moeilijk. De auteurs hebben grotendeels dubbel werk gedaan, zich baserend op de jongste gegevens en inzichten die het onderzoek heeft opgeleverd. Over Spinoza's leven is geen overvloed aan materiaal voorhanden waar een biograaf naar believen uit zou kunnen selecteren, zijn levensbeschrijving zo een duidelijk eigen karakter gevende.

Natuurlijk zijn er accentverschillen. Zo besteedt Gullan-Wuhr relatief veel aandacht aan Spinoza's houding tegenover en omgang met vrouwen, hoewel over dat laatste zo weinig bekend is dat het bij speculeren blijft. Nadler gaat weer uitvoeriger in op de voorgeschiedenis van Nederland, Amsterdam en Spinoza's uit Portugal geëmigreerde familie. Hij geeft een lange uiteenzetting over Spinoza's hoofdwerk 'Ethica', informatie die bij Gullan-Wuhr meer met andere tekst is verweven.

Misschien kan enige kwantitatieve informatie belangstellenden nog helpen bij een keuze. Het boek van Gullan-Wuhr is een tientje goedkoper en is bovendien ingebonden. Het telt minder pagina's maar de eigenlijke tekst is, mede dankzij een grotere bladspiegel, ongeveer tien langer. Bij Gullan-Wuhr zijn er, anders dan bij Nadler, in de tekst geen verwijzingen naar eindnoten, maar ter vervanging daarvan bevindt zich achterin wel een uitgebreide bronvermelding per bladzijde. Een voordeel van Nadlers boek is het gedetailleerde en daardoor zeer handige register; bij Gullan-Wuhr ontbreekt een register helaas geheel.