Verhalen zoeken steeds nieuwe vertellers

recensie Hans Hagen: 'Het water kust', ill. Roelof van der Schans, Van Goor, 165 p, ¿ 29,90; Hans Hagen: 'Kwaad bloed - Enuma Elisj', ill. Roelof van der Schans, Van Goor, 48 p, ¿ 12,50, beide v.a. 12 jaar.

Het eerste deel, 'Het gouden oog', verscheen in 1991. Hierin toont Hans Hagen al hoe oude mythen ingebed waren in het dagelijks leven van toen, en hoe een rondtrekkende verhalenverteller vermaak en wijsheid bracht. Tegelijkertijd is het een spannend verhaal, waarin de personages en hun leefwereld - het gebied van Eufraat en Tigris - tot leven komen alsof de lezer zelf de hete, stoffige woestijnwind voelt. In dit boek doodt Yarim een leeuw en wordt door zijn vader als slaaf verkocht aan Ku Bau, de koningin van Kish.

Het boek, bekroond met een Zilveren Griffel, werd in 1992 gevolgd door 'De weg van de wind', dat 'Het gouden oog' nog overtreft, vooral door de zorgvuldige compositie, waarin elke gebeurtenis, hoe tegenstrijdig het ook soms mag lijken, een onmisbare schakel blijkt om tenslotte de wil van de goden ten uitvoer te brengen. Tegelijkertijd komt het verhalen vertellen dichter naar Yarim toe: hij is inmiddels dertien, heeft zijn vrijheid teruggekregen, en gaat tijdens een bloedspannende zeereis naar Meloecha (nu Pakistan) in de leer bij de oude verteller Nanshe: wat Nanshe vertelt, vertolkt Yarim op de harp. De verhalen en liederen, die soms aan psalmen doen denken, zijn universeel, helder van taal en evocatief: een poging om woorden opnieuw tot leven te wekken, te bezielen en hun vroegere bezwerende kracht te hergeven. 'De verhalen zijn steeds op zoek naar nieuwe vertellers', zegt Nanshe ergens tegen Yarim, waarbij de verteller gezien wordt als het instrument waardoor het verhaal tot uiting komt.

Hans Hagen was zichzelf intussen ook als zo'n instrument gaan zien, niet alleen op papier, maar ook op het podium: de schrijver werd verteller, en treedt sinds enkele jaren samen met musicus Erik Karsemeijer op met het Gilgamesh-epos (in kleine theaters, bibliotheken, scholen). Nadat een nieuwe reis door Syrië het kinderboek 'Maliff en de wolf' (1994) had opgeleverd, werd ook dat verhaal op het repertoire genomen.

In 'Het water kust' is Yarim veertien en hoort hij bij de hofhouding van koning Azi, de opvolger van koningin Ku Bau. Hij maakt mee hoe er een complot tegen Azi wordt gesmeed. Een corrupte priesteres, een tovenaar en de machtigen van de stad roepen daartoe de goden aan. Als de goddelijke voortekenen vervolgens zeggen dat de koning gedood zal worden door een schorpioen, krijgen de gebeurtenissen het karakter van een onafwendbaar noodlot.

Meteen in het begin roept Hagen spanning op: het woestijnvosje dat Yarim voor Azi vangt wordt precies op het moment dat hij de val dichttrekt gedood door een schorpioen! Bovendien hoort Yarim onheilspellende dingen die niet voor zijn oren bestemd zijn. De intrige blijft door het hele boek heen spannend, ook doordat de lezer meer dan eens op het verkeerde been gezet wordt.

Op zich biedt 'Het water kust' niet zoveel nieuws ten opzichte van 'De weg van de wind'. Ook hier bepalen de goden het leven van de mens, en hebben de verhalen van Nanshe en Yarim voorspellende waarde maar worden ze soms verkeerd geïnterpreteerd, hetgeen verrassende nieuwe wendingen oplevert. De opbouw van het verhaal is minder dwingend als in 'De weg van de wind', aangezien er twee samenzweringen tegelijk tegen Azi worden beraamd, waardoor je aanvankelijk vrij lang zoekt naar het verband tussen de opeenvolgende hoofdstukken. Maar wat hier indruk maakt, is de precisie waarmee gewoontes, rituelen en bezweringen worden weergegeven: het lijkt geschreven vanuit een soort trance, met veel gevoel voor detail, alsof de schrijver het fotografisch scherp voor zich ziet. Boter wordt in hagedissenhuid bewaard, huiden worden gelooid in urine en van een jachtvalk worden de oogleden doorboord met touwtjes. Hans Hagen heeft dit niet uit zijn duim gezogen, maar uit documenten gehaald, ontleend aan spijkerschriftteksten op kleitabletten. Dat geeft het verhaal een grote authenticiteit.

'Kwaad bloed - Enuma Elisj' is een apart verhaal over de relatie tussen mythe en werkelijkheid in de tijd van Yarim. Een schitterend klassiek scheppingsverhaal, bizar, wreed en kleurrijk, maar door de vele namen van goden ook vrij moeilijk.