Geen verre reizen meer, maar genieten in de tuin

recensie Oud zijn is niet zo erg als het lijkt. De ouderdom komt weliswaar met gebreken, maar ook met zeeën van vrijheid. En mochten de gebreken gaan overheersen, dan is er hopelijk een meelevende arts in de buurt die bereid is te helpen.

Dat is, kort gezegd, de inhoud van 'Oud Worden Hoe Doe Je Dat?'. Hierin vertellen 35 mensen hoe het is om oud te zijn. De oudste is van 1905, de jongste van 1938. Drie van de bijdragen zijn afkomstig van huisvrouwen en een marktkoopvrouw, de rest van hoogleraren, politici, artsen, docenten en kunstenaars. Echt een doorsnee van wat er onder Nederlandse ouderen leeft is het boek dus niet. Maar dat geeft niet. Want wát deze intellectuele en kunstzinnige ouderen te zeggen hebben is over het algemeen boeiend.

Het spreekt vanzelf dat ieder van hen het ouder worden op zijn eigen manier beleeft. De een wijdt uit over zijn gebreken, een ander telt zijn zegeningen. Sommigen richten de blik op het verleden, anderen op de toekomst. Marten Toonder heeft zich van alle aardse zaken onthecht, terwijl Willemien Kooi zich afvraagt wat ze op haar tachtigste verjaardag zal aantrekken. Het wordt een halflange oudroze japon met bijpassend jasje en schoenen met blokhakken, die nu weer in de mode zijn. ,,Dus gooi nooit iets weg!''

Leuk om te lezen, al die verschillen tussen mensen. Maar echt interessant wordt het pas bij de overeenkomsten. Daaruit kunnen we immers afleiden wat óns straks te wachten staat. Het blijkt dat de meeste ouderen niet bang zijn voor de dood, maar des te meer voor wat daaraan vooraf kan gaan. Want hoe moet het als ze aftakelen en afhankelijk worden? ,,Als ik lastig word voor anderen, zou ik de pil van Drion wel wensen'', zegt schrijfster Mies Bouhuys. Velen zeggen het haar na. Gedachten over euthanasie nemen een belangrijke plaats in in het boek.

De ouderdom gaat overigens niet alleen gepaard met narigheid. Op bijna iedere pagina lezen we hoe bevrijdend het is om niets meer te hoeven. Werk en gezin, rennen en vliegen, reizen in het hoogseizoen... goddank, verzuchten veel ouderen, dat dat allemaal niet meer hoeft.

Het afbouwen is begonnen. Geen reizen meer naar verre buitenlanden, maar genieten in de achtertuin. Kijken hoe de jonge koolmezen uit het nestkastje fladderen, stilstaan bij een klein paars bosviooltje tussen de dennenbomen... dat zijn de dingen waar oude mensen intens van genieten. In een essay over de kenmerken van hoge ouderdom noemt Bets Frijling-Schreuder dit verschijnsel een 'regressie naar primitiever plezier'. Een 78-jarige vrouw beschrijft het wat vriendelijker: ,,Het lijkt wel alsof we, ouder wordend, erop aansturen om het leven in de kleine dingen te vieren en ervan te genieten''.

Natuurlijk lezen we ook veel over verlies. Verlies van familieleden en vrienden, van gezondheid, van activiteiten buitenshuis. Verzet je er niet tegen, luidt het advies. Aanvaard dat dit bij je leeftijd hoort. ,,De kunst is los te laten en haalbare kaarten te bedenken.'' Zoals een bosviooltje tussen de dennenbomen.