De vijand luistert mee, en Churchill pleegde geen oorlogsmisdaden

recensie Vrijwel alle weekbladen pakken uit over de crisis rond Noord-Korea. De auteurs zoeken antwoorden op vragen als: hoe gevaarlijk is het Noord-Koreaanse regime, hoe onberekenbaar is zijn leider Kim Jong-il, en hoe moet de Amerikaanse president Bush met hem omgaan?

Newsweek organiseerde een argumentatiewedstrijd met diverse deelnemers over de vraag: wie is gevaarlijker, Saddam of Kim? Ex-hoofdredacteur Michael Hirsch weet het: ,,Kim Jong-il kan meer schade aanrichten bij meer mensen; sneller en op meer manieren dan Saddam.''

Der Spiegel worstelt deze week met een andere vraag, die momenteel vormen aanneemt van een nieuwe Historikerstreit. De vraag luidt: hebben de geallieerden die in de Tweede Wereldoorlog Duitse woonsteden met brandbommen veranderden in ovens, waarin zeker 600000 mensen verbrandden, daarmee oorlogsmisdaden begaan?

Het is binnenkort zestig jaar geleden dat Hamburg, als eerste Duitse stad die dat lot beschoren was, in de as werd gelegd door een Brits 'vuurstorm'-bombardement. De herdenking daarvan belooft extra lading te krijgen door de recente publicatie van het boek 'De brand', dat de Duitse historicus Jörg Friedrich over de bombardementen heeft geschreven.

Zó moeilijk en vol voetangels is de kwestie in Duitsland, dat Friedrich zelf de vraag ontwijkt, die Britse journalisten (van de Daily Telegraph) hem op de man af gesteld hebben: was Churchill een oorlogsmisdadiger? ,,Dat moet ieder maar voor zichzelf uitmaken'', luidde Friedrichs repliek. Als de journalisten hem het mes op de keel zetten, stelt hij dat Churchill ,,alleen daarom al geen oorlogsmisdadiger kan zijn, in juridische zin, omdat overwinnaars, ook als ze oorlogsmisdaden hebben begaan, daarvoor niet aangeklaagd worden''.

Toch was het onder Churchills bevel dat Londen overging tot moral bombing, wat niet betekende bombarderen uit naam van een moraal, maar bombarderen om het moreel van het Duitse volk te breken. ,,De doelwitten moeten de woongebieden zijn, en niet bijvoorbeeld werven of luchtvaartindustrieën'', schreef de Britse regering. Ze koesterde de merkwaardige hoop dat de getroffenen in opstand zouden komen tegen Hitler.

In twaalf pagina's zet Der Spiegel de bombardementenoorlog in historisch perspectief, gevolgd door de onvermijdelijke dagsluiting: een interview met de wetenschapper die alles moet duiden. Aan de historicus Hans-Ulrich Wehler vraagt het blad echter níet of de bombardementen oorlogsmisdaden waren. Nee, de vraag luidt subtiel: ,,Is de vraag ongepast, of vele bombardementen oorlogsmisdaden waren?'' Wehlers antwoord, samengevat: 'Nee, dat mag je vragen, maar de vraag is, wat je daaraan hebt.'

Vragen, vragen- die een heel andere vraag oproepen. Wat is aangrijpender: deze afgrijselijke Duitse geschiedenis, of de fobische manier waarop in-fatsoenlijke Duitsers daarover praten, om neo-nazi's (Feind hört mit!) maar geen munitie te geven?

Ook Die Zeit doorbreekt een taboe, met een stuk over een onderwerp waarvan moeilijk voorstelbaar is dat het een taboe betreft: de vergrijzing. ,,Wie in Duitsland het woord bevolkingspolitiek in de mond neemt, moet exact overwegen wat hij zegt - een gevolg van de rassenwaan van de nazi's. Over demografische argumenten wordt daarom zelden openbaar gediscussieerd'', verexcuseert de auteur zich op voorhand.

Tot slot een stukje Neerlands trots. Newsweek schrijft over het nieuwe gebouw van de Chinese staatsomroep CCTV. 'Ultra cool' ('vet gaaf') noemt het blad de Nederlandse architect, Rem Koolhaas. Kosten van de escheriaanse kolos in Peking: 600 miljoen dollar. Azië-deskundige Ian Buruma (ook van Nederlandse komaf) is niet enthousiast dat Rem zich leent voor deze staatsomroep. En dan heeft hij het niet eens over de prijs, een veelvoud van China's budget voor aidsbestrijding.