Vernederd, verkracht, verstoten

recensie De Chinese journaliste Xinran heeft krachtig willen benadrukken dat het leven van Chinese vrouwen zwaar is. Zo krachtig dat ze de getuigenissen die ze uit de mond van vrouwen heeft opgetekend, niet alleen weergeeft maar ook uitgebreid evalueert. Niet nodig, de verhalen spreken boekdelen.

Xinran schrijft bijvoorbeeld over een jonge vrouw die in 1975 werd betrapt met haar vriend, een militair. De jongen, die de zware sanctie die hem te wachten staat niet wil afwachten, pleegt zelfmoord. Seks voor het huwelijk is taboe in China. De jonge vrouw wordt voor de zelfmoord verantwoordelijk gehouden, omdat zij haar vriend 'de middelen in handen had gegeven om de misdaad te begaan zichzelf voorgoed te doden voor de Partij en de mensen'. Ze wordt van de militaire academie gestuurd en slijt de rest van haar leven boerin slijten, met de nek aangekeken door haar dorpsgenoten.

Wat valt er toe te voegen aan het verhaal van een jonge scholiere, die meermalen per dag door haar vader wordt verkracht? Haar moeder weet het en kijkt de andere kant op. Het meisje ziet geen andere uitweg dan zichzelf te infecteren met besmettelijke ziektes waarvoor ze in het ziekenhuis behandeld moet worden. Daar heeft ze tenminste rust.

Ook het verhaal van de moeders spreekt voor zich die tijdens een aardbeving al hun kinderen hebben verloren en nu op eigen kracht een kindertehuis leiden voor de aaardbevings-wezen. De mannen laten zich niet zien.

Het werk van Xinran -Chinese vrouwen voor de radio openlijk over hun leven en gevoelens laten praten- was vast baanbrekend. Maar ze beklaagt zich in ieder hoofdstuk iets té uitvoerig over de moeilijkheden die ze heeft moeten overwinnen en over de afgunst van collega-journalisten.

Xinran werkte in de jaren negentig als radiojournalist bij de Chinese staatsradio. Twee of drie keer per week moeten zij en haar collega's een politieke studieles bijwonen. Hier worden berispingen uitgedeeld, hier krijgen de journalisten ingepeperd hoe ze de partijpolitiek het beste kunnen verpakken. Wie de leiders in een andere dan de juiste hiërarchische volgorde heeft genoemd, krijgt op zijn donder, bijvoorbeeld.

Niettemin waagt Xinran het een nieuwe radioformule voor te stellen. Ze wil brieven van vrouwen behandelen in haar uitzending. Haar baas mag over zoiets niet zelfstandig beslissen en diens baas durft zijn vingers er niet aan te branden. Het is tenslotte de allerhoogste instantie van de staatsradio die toestemming moet geven voor deze gewaagde onderneming. Het toestemmingsdocument, vol stempels, bevat de aanwijzing dat het nieuwe programmaonderdeel niet langer dan tien minuten mag duren en nauwlettend gevolgd zal worden.

Xinran krijgt het voor elkaar de programmaformule in de daarop volgende jaren voortdurend op te rekken. Het lukt haar uiteindelijk zelfs om vrouwen live hun verhaal te laten doen, uiteraard niet dan nadat een voorgesprek buiten de uitzending om is goedgekeurd. Luisteraars en partijkader weten dat de verhalen meer dan anekdotisch zijn: miljoenen Chinese vrouwen hebben met onderdrukking, verkrachting en vernedering te maken. Maar het programma is inmiddels zo populair dat de autoriteiten Xinran niet goed meer durven aanpakken.

Een enkele maal haalt een getuigenis de uitzending niet. Zoals de ontboezeming van de echtgenote van een partijfunctionaris. Deze vrouw had zich, veertig jaar geleden, als studente aangeboden om voor de Partij te werken. Partijbonzen maakten dankbaar van haar gedrevenheid gebruik en stelden haar aan als echtgenote van een regionale bestuurder. Haar studie moest ze direct opgeven, haar man moest ze onvoorwaardelijk gehoorzamen. Het was haar 'opdracht' met hem naar bed te gaan wanneer hij maar wilde en de man maakte tot op de dag dat de vrouw zich bij Xinran meldde driftig gebruik van dat partijmandaat. Xinran mag het niet uitzenden. Te 'schadelijk voor de manier waarop de mensen tegen onze leiders aankijken'.

Xinran kan op een gegeven moment niet meer geloven in de grondslagen van de Chinese maatschappij, doordrenkt van hypocrisie als deze is. Eind jaren negentig verhuist ze naar Londen en schrijft daar haar boek.