Vuile oorlog op justitie

In politiek Den Haag werden ze in justitiekringen wel 'The Bold and the Beautiful' genoemd: D66-minister Winnie Sorgdrager en de baas van het openbaar ministerie Arthur Docters van Leeuwen. De eerste vrouwelijk minister van justitie en haar partijgenoot en directeur van de geheime dienst BVD waren uiterlijk elkaars tegenpolen. Zij stralend en aantrekkelijk; hij kaal, vadsig, brommerig en loerend door brillenglazen als jampotjes.

In 'Klem in de draaideur' wordt hun machtsstrijd nagespeeld. Sorgdrager, minister van 1994 tot 1998, mijmert dat het misschien beter was geweest als ze 'onbereikbaar' was gebleven toen D66-formateur Hans van Mierlo haar zocht voor de post van justitie. Die verzuchting klinkt authentiek. Het ministerschap viel haar steeds zwaarder, terwijl bewindslieden doorgaans juist meer en meer hun draai vinden.

Sorgdrager huppelde van crisis naar crisis. Door toedoen van haar adviseurs stond ze in haar ambtstermijn om de haverklap in haar hemd. Op alle fronten haalde ze bloedneuzen: in het kabinet, in de Tweede Kamer en in de pers. En dan ging het erom dat ze niet -of half- geïnformeerd werd. Om een paar kwesties te noemen: de brute arrestatie van de korpschef van Schiermonnikoog Lancee, waarbij met de incestverklaring van zijn dochter was gerommeld; toen Sorgdrager hoorde van de gouden handdruk van procureur-generaal Van Randwijck, vielen haar 'de oren van het hoofd'; uit de media moest ze vernemen dat in haar naam criminelen naar huis gestuurd werden omdat er geen cellen waren; onder druk van de minister van buitenlandse zaken, haar politiek leider Van Mierlo, moest ze ex-legerleider Bouterse in Brazilië laten lopen. Liefst vijf moties van afkeuring overleefde ze.

'Klem in de draaideur' gaat over het dieptepunt in haar carrière in Den Haag, de mega-ruzie tussen de minister en de top van het openbaar ministerie, het college van procureurs-generaal (pg's). Juist de door haar binnengehaalde botte, maar ook humoristische Docters van Leeuwen, leek haar geschikt om het verroeste OM-bolwerk te moderniseren. Want Sorgdrager wist als geen ander hoe de schier onkreukbare pg's hun eigen fort bewaakten, fouten afdekten en zich niets gelegen lieten liggen aan de politiek verantwoordelijke. Zij was immers één van hen.

De overstap blijkt voor de betrokkenen van destijds te groot. Ze is nog niet op het pluche gehesen of de Groningse pg Dato Steenhuis komt keihard in aanvaring met Sorgdrager. 'Klem in de draaideur' laat goed zien hoe Sorgdrager (gespeeld door Tamar van den Dop) steeds meer alleen komt te staan als ze Steenhuis (Huub Stapel) wil aanpakken. Docters van Leeuwen (Thom Hofman) drijft van haar af naar het blok dat zijn collega-pg's tegen de minister zijn gaan vormen. Ook Van Mierlo (Tom Jansen) en de toenmalige secretaris-generaal Harry Borghouts (Han Römer) spelen een kwalijke rol.

In het boek 'Klem in de draaideur', dat als basis voor de tv-procuctie heeft gediend, reconstrueren de journalisten Ad van Liempt en Ger Westing de crisis rond Sorgdrager en de pg's. Geschetst wordt een zieke atmosfeer van lekken naar de pers, onderlinge chantage, seksistische motieven en jaloezie. Een rampzalige periode voor justitie; voor parlementair journalisten in die tijd een trog waar je slechts langs hoefde te lopen om dagelijks een portie nieuws op te doen.

Acht jaar na de vuile oorlog op justitie heeft het scenario veel weg van een kinderachtige tragedie. Een drama van het intelligente knappe meisje dat niet mocht slagen. Die voor de draaideur van haar departement op het hoogtepunt van het conflict, haar 'vertrouweling' Docters van Leeuwen tegen de pers hoorde zeggen: ,,Het gezag van de minister van justitie staat voorop. Dat spreekt vanzelf''. Om -met een glimlach op zijn gelaat- met een zucht op zijn fiets te stappen en in de nacht te verdwijnen.