In het spoor van Fock

Etsen uit de 18de eeuw en fotografie uit de 21ste treffen elkaar in het Hollandse landschap rond Haarlem.

Toen Willem Snitker de zolder van zijn galerie in Heemstede aan het opruimen was, kwam hij een serie achttiende-eeuwse etsen van Hermanus Fock tegen, waarvan hij niet eens meer wist dat hij ze had. Dertig jaar geleden had hij ze gekocht. Prachtige etsen van het ongerepte Hollandse landschap van twee eeuwen geleden. Maar wat moet ik met die oude dingen?, vroeg Snitker zich af.

Hermanus Fock (1766-1822), die voornamelijk landschappen schilderde en etste, zou nooit hebben kunnen bedenken dat zijn etsen nog eens te zien zouden zijn op een duo-tentoonstelling met een 21ste-eeuwse fotografe, die hetzelfde landschap bij Haarlem vastlegde. ,,Het is ook een ongebruikelijke combinatie'', zegt Snitker. ,,Ik wilde die etsen graag laten zien, maar ik ben geen galeriehouder oude kunst. Zo kwam ik op het idee om die prenten naar het heden te trekken.'' Hij vroeg fotografe Sanne Peper of zij de etsen kon 'actualiseren'.

Sanne Peper staat vooral bekend als theaterfotograaf, maar maakt de laatste jaren ook steeds meer naam met haar 'bewogen' en onscherpe foto's van gebouwen en bomen. Ze had zich al eerder laten inspireren door het landschap bij Haarlem naar aanleiding van een tentoonstelling van de zeventiende-eeuwse landschapschilder Jacob Ruysdael. Toen ze de etsen van Fock zag, was ze meteen enthousiast. ,,Ook al had ik op dat moment geen idee waar het toe zou leiden. Ik heb de etsen verder ook niet meer bekeken, omdat ik absoluut geen kopietjes wilde maken van de landschappen die Fock heeft vastgelegd.''

Peper fotografeerde monumentale bomen, bospaden, waterpoelen, licht- en schaduwvlekken tussen bomen en lanen omzoomd met statige bomenrijen. Ze ging blanco op pad, al was ze zich ervan bewust dat ze steeds op zoek was naar coulissen. ,,Ik ben kennelijk toch een echte theaterfotograaf.'' Ook in de prenten van Hermanus Fock duiken voortdurend coulissen op in de vorm van een omkransing van bladeren of een grasrand op de voorgrond.

Fock paste die veelvuldig toe om de dieptewerking te versterken. Hoe klein en priegelig zijn etsen ook zijn, je hebt voortdurend het gevoel in het door Fock getekende landschap te stappen. Je krijgt gewoon zin om er te gaan wandelen.

Net als bij haar theaterfoto's wilde Peper geen stills of in scène gezette foto maken. Haar foto's suggereren altijd iets van beweging. ,,Ik wil dat mensen die mijn foto's bekijken, het idee krijgen dat er iets aan vooraf is gegaan maar dat er ook nog iets zit aan te komen. Er moet een spanning in zitten. Het mogen geen in scène gezette beelden zijn. Door niet scherp te stellen kun je ook beweging of vaagheid suggeren. Voor mijn doen heb ik nu scherpe foto's gemaakt. Dat komt ook doordat er in een bos van nature al iets van spanning of dreiging hangt. In het bos word je vermoord of verkracht. Toen ik zo bezig was, heb ik wel mijn twijfels gehad. Een boom blijft toch maar een boom. Pas toen ik het resultaat zag, vond ik het allemaal heel logisch en zag ik de parallellen met het werk van Fock, ondanks het verschil in benadering en de twee eeuwen die er tussen zitten.''

Sanne Peper heeft zich niet bemoeid met de vraag welke ets aan welke foto gekoppeld zou moeten worden. ,,Dat liet ik graag aan mijn schoonvader (Pepers partner is een zoon van Willem Snitker, red.) over; die kan heel goed kijken.'' Bij sommige duo's is het de lichtval die overeenkomsten vertoont, bij andere zijn het de coulissen of de diagonalen in het beeld. Op subtiele wijze wordt duidelijk dat Sanne Peper met een haast schilderkunstige blik haar camera heeft gericht op het landschap waar Hermanus Fock twee eeuwen geleden rondliep met zijn schilderskist.

De presentatie van de foto's roept vragen op. Ze zijn erg klein afgedrukt: ze hebben hetzelfde formaat als de etsen, inclusief passepartout en lijst. Peper: ,,Daar heb ik lang over nagedacht. Maar als je de foto's enorm opblaast, vind ik dat niet aardig tegenover Fock, die blaas je dan van de muur af. Fotografie is toch al nadrukkelijk aanwezig.'' Willem Snitker: ,,Ook op postzegelformaat kun je een enorme ruimtelijkheid suggereren. Als iets goed is, hoeft het niet groot te zijn om te imponeren.''

Sanne Peper: ,,Op groot formaat wordt het meteen zo museaal, dan wordt het kunst. Dat was niet de bedoeling. Net als Hermanus Fock tweehonderd jaar geleden met zijn etsen beoogde, wil ik met mijn foto's gewoon kleine verhaaltjes vertellen over het mooie landschap bij Haarlem.''

Binary Tree, etsen van Hermanus Fock en foto's van Sanne Peper, tm 30-11 in Bleeker Galerie, Bleekervaartweg 18, Heemstede, do-zo 12-17u, debleeker@uwnet.nl