Meer pijn dan bevrijding

recensie Costa-Gavras heeft een voorkeur voor personages die de schellen van de ogen vallen. Mensen die een politieke bewustwording doormaken die hen meer pijn dan bevrijding oplevert.

Denk aan de vader in 'Missing', een Amerikaanse patriot die moet leren inzien dat het vaderland de politieke moord op zijn linkse zoon niet interesseert. Of de advocate in 'Music Box' die haar vader verdedigt tegen de aanklacht van oorlogsmisdaden en erachter komt dat hij schuldig is.

Ook 'Amen', gebaseerd op het destijds geruchtmakende toneelstuk 'Der Stellvertreter' (1963) van Rolf Hochhuth, draait om een bewustwordingsproces.

De chemicus Kurt Gerstein (een historische figuur) ontdekt dat het Zyklon B dat hij ontwikkelt niet gebruikt wordt om drinkwater te ontsmetten maar om de joden te vermoorden. Een wetenschap die hem als christen en Duits patriot wanhopig maakt. Hij besluit hulp te zoeken bij de katholieke kerk, treft een jezuïtische priester die hem gelooft, maar vindt geen gehoor bij kardinaal en paus.

Met deze interesse in de daders in plaats van de slachtoffers snijdt Costa-Gavras een tot nu toe onderbelicht holocaust-thema aan. Zo ook met zijn aandacht voor de blindheid van de katholieke kerk.

Hij weet bovendien nieuwe beelden te vinden, zoals het terugkerende beeld van de voortdenderende open, lege goederenwagons. Maar dat beeld heeft -net als de hele film- ook iets bedachts en sentimenteels. Alsof Costa-Gavras met deze verfilming te lang heeft gewacht en hij inmiddels de intensiteit ontbeert om Gersteins toch gruwelijke dilemma tot het onze te maken.