Hugo Wolf laat zich moeilijk veroveren

recensie 2003 is het jaar van Hugo Wolf. De Hugo Wolf Society herdenkt zijn honderdste sterfjaar met concerten en masterclasses van onder andere Dietrich Fischer-Dieskau. Voor de muziek van Wolf moet de luisteraar een beetje zijn best doen. Maar dan blijkt zijn liedkunst wonderschoon.

Het was nogal pijnlijk, dat uitgerekend een conflict met zijn jeugdvriend Gustav Mahler de aanleiding was om Hugo Wolf in een psychiatrische inrichting op te nemen. Wolf had Mahler, die directeur en dirigent van de Weense Hofopera was, zijn enige opera 'Der Corregidor' ter opvoering aangeboden. Mahler weigerde, omdat hij het stuk niet goed genoeg vond. Toen belegde Wolf een openbare bijeenkomst waarin hij voor het oog van vrienden en bekenden bekendmaakte dat hij Mahler ging ontslaan en zelf directeur van de Hofopera zou worden. Exit Wolf, die zes jaar later in een inrichting overleed.

Wolf was geen makkelijke man, vertelt pianist Rudolf Jansen. Het idee om de sterfdag van Wolf te herdenken, kwam van hem en pianist Kelvin Grout. ,,Hij was een neuroot. Hij werd van school getrapt en maakte overal problemen. Toen Brahms, die door Wolf zo geadoreerd werd dat hij de deurknop van diens huis kuste, niet erg positief reageerde op zijn composities, nam hij als muziekcriticus wraak. 'Sindsdien spuwt hij gif en gal,' zei Brahms.''

Een lastig karakter, maar waarschijnlijk had Wolf ook een sluipende syfilis onder de leden. Hoe dan ook heeft hij in zijn leven veel moeilijke periodes gekend, waarin hij zwaar depressief was en geen noot op papier kreeg. De 250 liederen die hij schreef, en die de kern van zijn oeuvre vormen, kwamen tot stand tussen 1888 en 1897, in korte oplevingen. Dan schreef hij soms wel twee liederen op een dag.

,,Hij moet een goede pianist zijn geweest'', vermoedt Jansen. ,,Met enorm grote handen. Hij haalde prachtige kleuren uit de piano. Dat is het grandioze van zijn werk: hij schreef misschien wel de meest illustratieve pianopartijen die er bestaan. Schubert liet ook beekjes kabbelen, maar bij Wolf is alles zo beeldend gedaan: de natuur, maar ook de emoties. Er is niemand uit die periode die zang en piano tot zo'n eenheid smeedde. Als je Mahlers liederen bekijkt, zie je vaak dat de piano de zanglijn meespeelt. Dat zijn wel prachtige melodieën, maar de zanger voegt muzikaal niets toe. Mahlers liederen zijn mooi, maar die van Wolf zijn bijzonderder.''

Toch is Wolf niet erg geliefd bij het grote publiek. Liederen uit het 'Italienisches Liederbuch' worden weleens geprogrammeerd, maar een programma met een substantieel aandeel van Wolf-liederen valt niet te verkopen. Jansen: ,,Luisteraars zeggen: 'Wolf? Interessante muziek, maar wel een beetje moeilijk'. Dan zeg ik: 'O, dan moet u het nog maar een keer horen'. Want zangers en pianisten die het kennen, houden er juist erg veel van. Er is wel meer moeilijke muziek. Dat is toch niet zo erg. Wil je Wolf begrijpen, dan moet je de muziek ontrafelen, analyseren. Maar die extra moeite is een probleem voor veel luisteraars.''

Het bracht Jansen op het idee de sterfdag van Wolf, 22 februari, te herdenken. Het idee werd opgepikt door de Hugo Wolf Society, die op 22 februari zanger Dietrich Fischer-Dieskau naar Nederland haalt voor een masterclass en een lezing. Dieskau schreef namelijk een boek over Wolf, dat onlangs uitkwam. Verder komen er recitals van andere zangers die de pianisten Grout en Jansen zullen begeleiden.