Waterpistool voor filerijders

recensie Automobilisten die in de file staan op de snelwegen bij Rotterdam, maken dit voorjaar kans op een 'filekit' met daarin onder meer een waterpistooltje, waarmee ze hun irritaties kunnen afreageren op medeweggebruikers. Motorrijders zullen de cadeautjes uitreiken. Diezelfde filerijders moeten ook niet gek opkijken als op een ochtend een deel van de verkeersruit rond Rotterdam wordt afgesloten om fietsers en skaters ruim baan te geven.

Deze 'speelse' acties maken deel uit van het gisteren bekendgemaakte programma van de eerste Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam, die in het teken staat van mobiliteit. Maar de organisatie had er misschien verstandiger aan gedaan de presentatie van deze ludieke elementen achterwege te laten, nu deze week op wel heel navrante wijze duidelijk is geworden welke gevolgen zelfs het gooien van sneeuwballen naar een auto al kan hebben.

Het tweejaarlijkse architectuur-evenement zal zich van 7 mei tot 7 juli afspelen in het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) en het pakhuis Las Palmas in Rotterdam. Curator is Francine Houben, hoogleraar aan de TU in Delft en verbonden aan het architectenbureau Mecanoo. Ze wil geen collectie kant-en-klare plannen exposeren, wat gebruikelijk is bij dit soort evenementen, maar van deze eerste biënnale een 'onderzoekslaboratorium' maken. Zelf nam ze het voortouw met een studie waarbij ze een auto met daarin vier camera's een rondje Randstad van 100 km liet rijden, waarbij onderweg alles werd geregistreerd. Datzelfde liet ze doen in andere metropolen, waaronder Los Angeles, Jakarta, Mexico City, Tokio, Boedapest en het Roergebied. Daaruit blijkt dat je in Nederland vanuit de auto haast niets ziet van het landschap, dat is verstopt achter geluidsschermen, bedrijvenparken en benzinestations. ,,In het buitenland zetten ze grote kunstwerken en monumenten langs de snelwegen, want d r kun je ze zien, terwijl wij die op dorpspleinen plaatsen.''

Bij mobiliteit gaat het altijd over files en asfalt, maar nooit over het uitzicht van de automobilist en reiziger, constateert Houben, terwijl miljarden mensen een groot deel van hun tijd doorbrengen in auto, bus of trein. Centrale vraag die zij op de biënnale aan de orde wil stellen is of er geen creatievere oplossingen mogelijk zijn voor de inpassing van (spoor)wegen in het landschap. Aan de inrichting van de grootste openbare ruimte komen nu nauwelijks ontwerpers te pas. Dat is altijd het domein geweest van verkeerskundigen en daardoor zit Nederland nu met een op vele plekken foeilelijk snelwegennet, dat in feite is aangelegd als een riolering.

Bij het NAi zullen tijdens de biënnale auto's en andere voertuigen worden neergezet, die de geschiedenis van mobiliteit illustreren van de jaren vijftig tot heden. Ook de deelnemende steden zullen vertegenwoordigd zijn met een auto die de cultuur van het land weerspiegelt. Bezoekers kunnen erin gaan zitten om te kijken naar filmpjes van het voorbijglijdende landschap en ontwerpen, die studenten architectuur en architecten uit alle delen van de wereld hebben gemaakt om duidelijk te maken dat mobiliteit en schoonheid elkaar niet uitsluiten.