De loopgraven worden geen literatuur

recensie Adam Thorpe is de auteur van het fascinerende 'Ulverton', de geschiedenis van een Engels gehucht door de eeuwen heen, verteld vanuit het perspectief van zijn zeer verschillende bewoners. Ook in 1921 geeft Thorpe via de technieken van de fictie een gelaagd beeld van de geschiedenis.

De drieëntwintigjarige Joseph Monrow tracht drie jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog een roman over de gruwelijke gebeurtenissen aan het front te schrijven. Daarbij speelt gebrek aan ervaring uit de eerste hand hem ernstig parten. Aanvankelijk weigerde hij principieel dienst, vervolgens liet hij zich toch naar de loopgraven in Vlaanderen sturen -om op weg daarnaartoe te ontdekken dat de vrede getekend was. Hij besluit met zijn vriend Baz nu alsnog naar België af te reizen, om te midden van mijnruimingen en oorlogsgraven inspiratie op te doen voor zijn literaire project. Zowel hijzelf als Baz raakt gefascineerd door de mooie Tillie, die het graf van haar broer zoekt. Hij heeft echter ook een vluchtige seksuele ontmoeting met een Duitse weduwe die in hem haar gesneuvelde zoon ziet.

Terug in Engeland trekt Joseph zich terug op het platteland om te schrijven. Hij voert gesprekken met lokale veteranen, worstelt met de herinneringen aan Tillie en de Duitse vrouw, en ontdekt bovendien dat er elders in Engeland een dubbelganger van hem rondloopt. Zijn roman wil intussen niet erg vlotten: hij slaagt er maar niet in de werkelijkheid tot kunst te transformeren.

Het pijnlijke is dat ook Thorpe's roman maar niet interessant wil worden. Misschien dat de auteur de gedeprimeerdheid van de naoorlogse jaren goed weet te treffen, maar dat resulteerde bij mij vooral in een deprimerende leeservaring. Zeker, af en toe gloort Thorpe-de stilist-van-Ulverton (ook dankzij zijn vaste vertalersduo) door de roman heen, in zinnetjes als ,,een welp tetterde een raspende reveille op een glimmende trompet', en sommige passages in Ieper ademen het soort beklemming dat Thorpe vermoedelijk voor ogen stond. Maar het hoe en waarom van dubbelgangermotieven, de eventuele symbolische betekenis van Tillie en de Duitse weduwe, de geheimzinnige brieven van oorlogspropagandist Frank Pitts aan Joseph, het spanningsveld tussen feit en fictie - het zal allemaal wel. Het eindeloos voortslepende verhaal nodigt absoluut niet uit tot een nieuwsgierig zoeken naar een mogelijk 'masterplan' achter dit alles. '1921' blijft uiteindelijk een gemankeerde roman over een gemankeerde schrijver, en stelt diep teleur.