De snel veranderende wereld van de Grote Bos

recensie De wereld verandert met de snelheid van een spaceshuttle en waar kun je dat beter zien dan in 'De Bosatlas'?

Beetje rare vraag misschien van de uitgever van het beroemde kaartenboek, maar het is wel waar. Leg maar eens een aantal edities van de atlas naast elkaar. De Zuiderzee wordt als een film onder je ogen teruggebracht tot IJsselmeer door de aanleg van de Afsluitdijk en water wordt als een aflopend eb ingepolderd tot land. De geschiedenis van Joegoslavië vraagt sinds de eerste atlas van Meester Pieter Bos (1877) in bijna elke nieuwe uitgave om een andere kaart. De stad Lvov lag in 1902 als Lemberg nog in Oostenrijk-Hongarije, in 1939 in Polen, in 1967 in de Sovjet-Unie en anno 2003 in Oekraïne. West-Afrika was bij Bos in 1877 nog grotendeels terra incognita, bleek in de atlas van 1902 als een vruchtentaart verdeeld tussen West-Europese landen, ging vervolgens van hand tot hand en is nu een mozaïek van landen met heel andere namen.

Heel veel atlassen met elkaar vergelijken is een luxe die niet iedereen vergund is. Daarom heeft de uitgever van de Grote Bos een aantal kaarten uit zeven edities geselecteerd en naast elkaar afgedrukt in De wereld volgens De Bosatlas 1877-heden. Dat gebeurde in 1991 al. Maar in de achterliggende twaalf jaar is er alweer zoveel gebeurd dat Wolters-Noordhoff het nog wel een keer aandurfde.

Kaarten kijken blijft een ongelooflijk boeiende bezigheid. Leg bijvoorbeeld eens de kaart van Nederland in de eerste atlas, waarin Groningen als de navel van het land wordt voorgesteld met een woud aan plaatsnamen en Zuid-Nederland eruitziet als één groot heideveld, naast de geavanceerde cartografie van 2003. Dekolonisatie, de opsplitsing én de eenwording van Duitsland, het is allemaal terug te zien.

De uitgave van het kaartenoverzicht van 1877 tot nu valt samen met de verschijning van de 52ste druk van 'De Grote Bosatlas'. Dit jaar is het driemiljoenste exemplaar verkocht, waarmee eens te meer het succes van de schoolatlas is aangeduid. Het kaartenboek is een 'nationaal monument' geworden, waarmee vrijwel elk schoolkind is opgegroeid. Het is op een Unesco-conferentie over cartografie uitgeroepen als een van de meest toonaangevende atlassen in de wereld. En als de kaartenmakers in Groningen het wagen om een omstreden eilandje in de Japanse Zee aan Japan toe te wijzen, reageert de ambassadeur van Zuid-Korea daar met hoogst persoonlijke boosheid op.