Opa Duyns blufte zich overal uit

opinie De variété-artiest Gerrie Duyns, alias Gerrie Montagne alias The Pickpocketman alias mister Mo Tang de geheimzinnige Chinees alias oom Ger, overleed in 1980 op 56-jarige leeftijd aan een hartstilstand. Zijn kleinzoon Don Duyns (35) deed onderzoek naar de kleurrijke loopbaan van zijn grootvader en bewerkte zijn levensverhaal tot een theatervoorstelling.

In 'Mijn opa, de artiest' speelt Don Duyns ook zijn eigen opa. Tussendoor doet hij wat genoeglijk ouderwetse goocheltrucs. Ook draagt hij net zo'n rokkostuum als zijn opa destijds. Maar de voorstelling is verre van een imitatie. Eerder is 'Mijn opa, de artiest' een kleine, melancholieke familiekroniek. Tussen de regels schemert iets door van spijt om de zoon (televisiemaker Cherry Duyns) die weigerde in zijn vaders voetsporen te treden. En van kleinzoon Dons eigen worsteling met het theatervak.

,,De voorstelling'', zegt Duyns, ,,moest de weerslag zijn van het onderzoek naar mijn opa's loopbaan. Maar tegelijkertijd was het ook een onderzoek naar mijn eigen functioneren. Ik ben nu twaalf jaar bezig als theatermaker. Dan wordt het wel 's tijd voor zelfreflectie. Ik heb geprobeerd dat tegen elkaar af te zetten: hij ploeterend in de marge, op kermissen, en ik met een groep, Growing up in Public, met subsidie. Comfortabel natuurlijk, maar er kleven ook nadelen aan. Je zit vast aan allerlei richtlijnen. Zo moet bijvoorbeeld het decor van deze productie met twee busjes worden vervoerd en zijn twee technici verplicht. Dan vliegen de kosten omhoog. Dan verlang ik weleens terug naar de tijd dat ik met Hans Dagelet wat spullen in een ouwe Citroën propte en op stap ging.''

,,Net zoiets als mijn opa, die als kleine ondernemer ad hoc z'n eigen plan kon trekken; een regenachtige zomer aangreep voor een goochelshow voor kleuters in Scheveningen. Uitgerekend de dag van de opvoering scheen alleen wel net de zon en waren er slechts vijf kinderen in de zaal.''

,,Bij hem hing een heel andere sfeer dan bij ons thuis, beetje artistiekerig, beetje exotisch. Hij was er altijd met trucs bezig, oefenen of nieuwe nummers bedenken. Las hij in de Panorama iets over pygmeeën, dan had hij het meteen over een nieuw nummer met vijf pygmeeën voor het volgende jaar. Hij deed meer dan goochelen. Was ook acrobaat, antipodist, jongleur, witte clown, bonisseur: kletste de halve kermis bij z'n attracties binnen. De laatste jaren had hij een eigen theatertje op de kermis, Studio Zeven. Daar heb ik wel voor gestaan, heb ook met hem over de kermis gelopen en zuurstokken gekregen, maar ben er nooit in geweest. Dat was voor boven de 16. Er was, geloof ik, wel 's een blote borst te zien.''

,,Het koffertje met goocheltrucs - voor als het mis mocht gaan bij de televisie, zei m'n opa - is nooit onder het bed van mijn vader terechtgekomen, omdat die dat weigerde. De trucs die ik nu doe, heb ik dus gewoon bij een goochelwinkel gekocht. Wel gevraagd naar zulke waarbij vingervlugheid niet echt nodig was. M'n oma, in Duitsland, heeft die handigheid nog steeds in d'r vingers. Zij was mijn opa's eerste assistente en vrouw. Kort na de geboorte van mijn vader zijn ze alweer gescheiden. Het waren nog maar kinderen toen: achttien, negentien jaar. Ik heb haar voor de radio geïnterviewd en haar tekst zit letterlijk in deze productie, maar gezien heeft ze 'Mijn opa' niet. Volgens mijn vader zou dat te emotioneel voor haar zijn.

,,Mijn opa mag niet de allergrootste op zijn gebied zijn geweest, hij blufte zich wel overal uit. Ik niet. Ik kan niet liegen. Ik ben geen geschoold acteur, maar als ik optreed moet ik mezelf kunnen zijn. Ook als ik schrijf moeten dingen dicht bij mezelf liggen. Iets verzinnen lukt me niet. Ik ben geen romanschrijver. Dat is iets van het ouder worden: ontdekken wat je niet kan.''

,,Uiterlijk heb ik veel van mijn opa. Mensen die hem hebben gekend en 'Mijn opa' zien, schrikken daar soms van. Hij heeft het uiteindelijk niet gered met de opkomst van tv. Toen het slecht liep heeft hij nog een oliebollenkraam gehad, tegenover de Haarlemse schouwburg. Maar hij raakte ze niet kwijt. Moest de hele familie die oliebollen eten. Apetrots was ik. Niemand had een opa met een oliebollenkraam.''