Huiskamer te klein voor zonnestelsel

recensie In een enthousiaste bui probeerde ik laatst mijn dochter van acht uit te leggen waarom winters kouder zijn dan zomers. Al snel kwam ik handen, en vooral gewrichten tekort. Het viel niet mee om de aarde niet alleen om de zon te laten draaien, maar ook om zijn eigen scheve as. Bovendien moest ik aangeven welk deel van de aardbol door de zon werd beschenen.

We hebben het onderwerp maar even laten rusten. Totdat er een persbericht van Rob Walrecht verscheen waarin hij zijn schaalmodel van het zonnestelsel aanprees. Walrecht is bekend van de planisfeer, een draaibare schijf waarop voor elk moment de sterrenhemel kan worden ingesteld. Handig voor de amateur-sterrenkijker die op zijn vakantiestek wil weten welke sterren(beelden) waar staan.

Maar ook met dit model zijn de seizoenswisselingen niet te verklaren. Walrecht heeft zich niet op de dynamiek van het stelsel gestort, maar op de afstandsverhoudingen. Zijn model bestaat uit een zestiental kaartjes -met afbeeldingen van de zon, de planeten en nog wat ongeregeld- die op de juiste afstanden van elkaar moeten worden geplaatst. De schaal is één op 100 miljard, wat betekent dat de aarde op anderhalve meter van de zon staat, Jupiter op bijna acht meter, Pluto -momenteel- op 47 meter en Proxima Centauri (de dichtstbijzijnde ster) op 400 kilometer.

Dat laatste is natuurlijk voor het idee, maar ook voor een sec zonnestelsel is de huiskamer te klein en moet de straat worden opgezocht. Of het schoolplein: daar lijkt het schaalmodel het best op zijn plaats. Het is een mooie opdracht voor leerlingen. Ze krijgen een idee van de afstanden, terwijl de kaartjes wetenswaardigheden bevatten over het hemellichaam en aangeven hoe groot de zon en planeten zijn. Dat wil zeggen, honderd keer vergroot. Want op ware schaal zou het schoolplein slechts zijn gevuld met een knikker, wat speldenknoppen en enkele zandkorrels.