Thee-opera van bijzondere melange

recensie Wie dacht dat een opera over thee dramatisch gezien slap slootwater zou opleveren, kon zich dinsdagavond in het Muziektheater de oren en ogen uitwrijven. Daar ging 'Tea' van de Chinees-Amerikaanse componist Tan Dun in première. Verstild en pakkend muziektheater, schitterend op de planken gezet door regisseur Pierre Audi en zijn vormgevingsteam tegen de achtergrond van Tans wonderlijk feeërieke geluidsdecor dat beurtelings schaamteloos, klef, indrukwekkend, tegendraads en inventief is.

De muzikale wereld van Tan Dun heeft een hoog alternatief gehalte. Aan westerse instrumenten - centraal in het orkest staan een basfluit en twee harpen - weet hij gewiekst oosterse klanken te ontlokken. Die mixt hij vervolgens met geluiden van druppelend, klotsend en vallend water, ristelend en scheurend papier, geklop op keramiek, geroffel op grote vellen papier en het weergaloze geluid van het collectief om -en terugslaan van muziekpapier door de musici van het Nederlands Kamerorkest. De eerste keer dat zij exact gelijk hun papier omsloegen en daardoor een kleine, maar hoorbare luchtdrukverplaatsing veroorzaakten, klonk er gegniffel in de zaal: dat je met muziekpapier zelf ook muziek kon maken!

Van gegniffel was aan het slot geen sprake meer. Het publiek beloonde Tan Dun, die zijn 'Tea' zelf dirigeerde, met een luide ovatie. Iemand die zo ongegeneerd durft op te schrijven wat hij voelt en niet voor waarachtige pathetiek terugschrikt, verdient die publieke waardering. Na een aanvankelijke omarming door de muzikale elite kreeg Tan Dun geleidelijk aan diezelfde elite tegen zich. Hij zou te commercieel en te behaagziek zijn geworden (hij won onder andere een oscar voor de filmmuziek van 'Crouching Tiger, Hidden Dragon') en zijn streven om een volwaardige samensmelting van de oosterse en westerse muziekwerelden te creëren werd allengs afgedaan als een multiculti trukendoos.

Gelukkig heeft Tan Dun zich niets van die kritiek aangetrokken en is op het ingeslagen pad voortgegaan. En dus hoorden we naast al dat gewapper en geklots onvervalste operalyriek in de vorm van aria's en duetten met prachtige oriëntaals-glisserende interrupties van het orkest.

Het verhaal (geschreven door Tan Dun en Xu Ying) gaat over een zeer opera-eigen driehoeksverhouding tussen de Japanse prins Seikyo, de Chinese prinses Lan en haar broer tegen de achtergrond van de zeer van elkaar verschillende theeceremonies in China en Japan. De liefde tussen Lan en Seikyo is onmogelijk op dezelfde manier als die tussen Aida en Radames onmogelijk is. Lan moet kiezen tussen bloedbanden en hartbanden en bekoopt die onmogelijke keuze met haar leven. Zoals zo vaak in goede opera's botsen liefde, dood en religie op elkaar, in dit geval via de metafoor van de thee.

De muzikaal gebruikte elementen water, vuur, steen en papier passen wonderwel bij Pierre Audi, die daar in eerdere opera-regies prachtige ensceneringen mee maakte. Audi geeft in deze voorstelling alle ruimte aan de stilte en de rituelen en dringt nergens een duiding op. Zo ontstaat een voorstelling die het begrip te boven gaat, maar die op een wonderlijke wijze raakt en ontroert.

De geweldige cast wordt aangevoerd door bariton Haijing Fu (Seikyo) en sopraan Nancy Allen Lundy (Lan). Hun sensuele duet in de tweede akte is een hoogtepunt, evenals Allen Lundy's hartverscheurende 'aria' op het woord 'no' als Lan zich realiseert dat ze tussen broer en beminde moet kiezen. Christopher Gillet, Ste-phen Richardson en Ning Liang sluiten zich in kleinere rollen bij dit hoge niveau aan.

De echte hoofdrollen zijn echter voor Haruka Fujii, Tamao Inano en Yumi Fukushima, drie ranke Japanse vrouwen, die op het toneel al dat water en papier gracieus en gestileerd in beweging zetten. Gefascineerd blijven je ogen aan hen haken, zodat je bijna verzaakt om al die kleurrijke kostuums (Angelo Figus), het doordachte decor en die uitgekiende belichting (beide van Jean Kalman) te bekijken. Hoe dan ook is het totaal een geweldig geslaagde muziektheatrale melange. Nooit gedacht dat water, papier en thee zo zinnenprikkelend konden zijn.